Türkiye ile Almanya arasında tarihten bu yana "casusluk" krizi hep vardı, hep yaşandı ve hep iki ülkeyi yönetenlerin ikili görüşmelerinin bir bölümü casusluk faaliyetlerine ayrıldı. İki ülkenin istihbaratı, ülkeler ve bireyleri hakkında azami bilgi toplamak için tarihten bu yana yoğun mesai harcadılar. Ve harcamaya da devam ediyorlar. Son olarak Türkiye'nin Almanya Büyükelçiliği'nin "Hukuk Danışmanı" olarak görev yapan Avukat Yılmaz S.'yi "casusluk" suçlamasıyla tutuklaması, bu konunun yine gündeme gelmesine neden oldu. Halen Alman İstihbarat Teşkilatı'nın (Bnd) 2 numarasının Türkiye kökenli ve adının Sinan Selen olduğunu söyleyelim. Sadece bu durum, Almanya'nın Türkiye ve Türklere yönelik yoğun ilgisini göstermek için yeterli. Almanya'da 3 milyonu aşkın Türkiyeli yaşıyor. Türkiye, hem siyasi, hem diplomatik hem de ekonomik olarak Almanya'nın en yakın ilişkide bulunduğu ülke. Yani istihbarat birimlerinin ülkeler arası mesaisi doğal, belki de zorunlu. Berlin'de yaşayan gazeteci arkadaşım Aydın Ulun'un verdiği bilgilere göre Almanya'da halen 23 MİT ajanı hakkında soruşturma yürütülüyor. Bu 2008-2018 arasındaki sayılar. Almanya'nın en büyük korkusu, MİT elemanlarının bir şekilde Alman kurum ve kuruluşlarının içine sızmaları… Yani bir anlamda Berlin'in korkusu, Türk istihbaratının Alman Devleti'nin içine yuvalanması…

Türkiye karşılık mı verdi?

Almanya'nın ülkedeki MİT elemanlarına yönelik baskı kurması ve soruşturmaları artırması nedeniyle, Türkiye'nin de Avukat Yılmaz S.'yi tutuklayarak Berlin'in bu tutumuna "karşılık" verdiği yorumları var. Babıali TV'de CHP eski milletvekili Avukat Hüseyin Aygün'le konuştuk. Aygün, tutuklu olan Yılmaz S'nin çok eski bir arkadaşı. Sincan Cezaevinde arkadaşını ziyaret etti. Bir insan hakları savunucusu kimliği ile de bu ziyareti yaptı. Yılmaz S.'nin 22 yıldan beri Almanya Büyükelçiliği'nin "resmi" avukatlığını yaptığını söyleyen Aygün, "Neden şimdi?" diye sordu. Yılmaz S.'nin görevinin, Almanya'ya iltica talebinde bulunan Türk vatandaşlarının hukuki durumlarını araştırmak ve Almanya'yı bilgilendirmek olduğunu belirten Aygün, elindeki 43 kişinin iltica başvuruları ile ilgili dosyalara el konulduğunu, İstanbul'daki ofisinin de basılarak tüm bilgi ve belgeleri aldıklarını söyledi. Aygün bu işin "Deniz Yücel davası gibi değil, konu Yılmaz S.'nin 'rehin alınmasıdır'. Konu diplomasi yoluyla çözümlenmelidir" dedi.

6 bin MİT elemanı Almanya'da

Sadece son 5 yıla bir göz atacak olursak, Almanya-Türkiye arasında birçok "casusluk" faaliyeti nedeniyle ilişkilerin "kriz" aşamasına geldiğini, iki ülke arasındaki bu faaliyetin artık "rutin bir konu" olarak ele alındığını görürüz. Almanya'da, 6 bin civarında MİT elemanının görev yaptığı yönünde bir tahmin yapılıyor. DW'nin derlemelerine bir göz atalım. Aralık 2014- Mart 2015 arasında Hessen ve Kuzey Ren-Vestfalya eyaletlerinde üç Türk, MİT'e çalışıyor şüphesiyle gözaltına alındı. Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın başbakanlık dönemindeki danışmanlarından Muhammed Taha Gergerlioğlu ile Ahmet Y. ve Göksel G., yıllarca Almanya'daki Kürtler ve Ezidilerle ilgili bilgi toplama ve casusluk faaliyeti yürütme suçlamasıyla Eylül 2015'te Koblenz Eyalet Yüksek Mahkemesi'nde yargılandı. Aralık 2016'da Diyanet İşleri Türk-İslam Birliği (DİTİB) bünyesinde görevli imamların Gülen yanlıları hakkındaki bilgileri Türk istihbaratı ve diğer devlet kurumlarına ilettikleri iddia edildi. Şubat 2017'de Alman iç istihbarat servisi Anayasayı Koruma Teşkilatı'nın Kuzey Ren-Vestfalya eyalet teşkilatı Başkanı Burkhard Freier, casusluk yapan en az 13 imamın tespit edildiğini, bu kişilerin 33 şahıs ve 11 eğitim kuruluşunu Diyanet'e ihbar ettiğini açıkladı. Mart 2017'de Almanya'nın iç istihbarat servisi Anayasayı Koruma Teşkilatı, Türk hükümetinin Almanya'daki istihbarat faaliyetlerinde çarpıcı bir artış görüldüğünü açıkladı. Teşkilat Başkanı Hans-Georg Maaßen, Ankara tarafından yönlendirilen faaliyetler arasında Cumhurbaşkanı Erdoğan'a muhalif kişilerin izlenmesi, kişilerin etki altına alınmaya çalışılması, propaganda ve dezenformasyon kampanyalarının olduğunu belirtti. Mart 2017'de MİT Müsteşarı Hakan Fidan'ın Şubat ayında düzenlenen Münih Güvenlik Konferansı'nda Alman dış istihbarat servisi BND'nin Başkanı Bruno Kahl'e bizzat bir liste verdiği kamuoyuna yansıdı. Haziran 2017'de MİT'in Alman siyasetçiler hakkında bilgi topladığı, özellikle Federal Meclis'te içişleri, dışişleri ve savunma alanlarında uzman siyasetçileri izlediği yönünde haberler yayımladı. Temmuz 2017'de Alman iç istihbarat servisi Anayasayı Koruma Teşkilatı'nın raporunda MİT'in faaliyetlerine geniş yer verildi, ayrıca "radikal yabancıların Almanya'daki eylemlerinde belirgin artış kaydedildiği ve aktif grupların başında da radikal Türklerin geldiği" belirtildi. Alman Anayasayı Koruma Teşkilatı, MİT'in Almanya'daki faaliyetlerinde yasaların dışına çıktığını açıkladı. Teşkilat Başkanı Hans-Georg Maaßen, "Türk hükümetinin Almanya'da yaşayan Türkler üzerinde nüfuz tesis etmeye çalıştığına dair ellerinde bilgi bulunduğunu" belirterek, Ankara'nın sadece Fethullah Gülen yandaşlarını değil, aynı zamanda Erdoğan karşıtı Türkleri de yıldırma girişiminde bulunduğunu" belirtti. Maaßen, Türk istihbaratının Almanya'da artan faaliyetlerinden endişe duyduklarını söyledi. Almanya MİT'e yönelik baskıları artırdı. Türkiye ise Avukat Yılmaz S.'yi tutukladı. Rivayet odur ki Diyarbakır Barosu'na kayıtlı Baki D. de tutuklandı. Bir casuslar kavgası sürüp gidiyor ve giderek iki ülke arasında büyük bir krize dönüşüyor. Bundan 70 yıl önce İngiltere Büyükelçiliği'nde göre yapıp, Almanya'ya bilgi ve belge sızdıran 'Çiçero'nun hikayesini hatırlarsınız. Berlin-Ankara arasındaki hatta, birçok 'Çiçero'lar cirit atıyor. Bu kriz bitmez. Zeynel LÜLE

Yenilenmiş Avrupa Birliği'ne (AB) göz atalım. Yaz başında Avrupa Parlamentosu'nun (AP) 751 parlamenteri yenilendi. Beş yıl boyunca görev yapacak yeni bir AP ortaya çıktı. Yine aynı sürelerde görev yapacak olan, AB'nin 'hükümeti' konumunda yeni bir AB Komisyonu belirlendi. Ve bu kurumlarda Türkiye'den sorumlu kişiler de tespit edildi. AB Komisyonu'nda, 'Genişlemeden sorumlu' temsilciliği, Macar Oliver Varhelyi üstlenecek. Dolayısıyla AB'nin Türkiye sorumluluğunu ve yürümese de ikili ilişkileri birebir bu kişi yürütecek. AP'de de 'Türkiye Raportörü' değişti. AP milletvekili değil, daha çok 'Sivil Toplum Kuruluşu Temsilcisi' gibi çalışan ve hem çıkışları hem de tavırlarıyla tepki çeken Hollandalı Kati Piri'nin görevi nihayet sona erdi. Onun yerine bu işi, İspanyol Hacho Sanchez Amor yürütecek.

Orban'ın adamı

AB Komisyonu'nun Macar temsilcisi Varhelyi'nin, Macaristan Devlet Başkanı Victor Orban'a bağlılığı biliniyor. Orban'ın da, AB'nin birçok ülke lideri tarafından 'tepki çeken biri' olmasına ve radikal çıkışları AB içinde pek kabul görmese de Cumhurbaşkanı Erdoğan'la kurduğu yakın ilişki dikkati çekiyor. AB'nin genişlemesine karşı olmasına rağmen neredeyse AB içinde Türkiye'ye destek veren 'yegâne lider' denilebilir. Dolayısıyla Varhelyi'nin sürdüreceği politikanın 'Orban çizgisinde' olma ihtimali yüksek. Tabi ne kadar bağımsız olabilirse o kadar. AP Raportörü İspanyol Hacho Sanchez Amor'a gelelim. Geçenlerde DW'den Kayhan Karaca'ya konuştu ve "Tek niyetim yardımcı olmak ve Türkiye dosyasını şu anda olduğu durumdan daha iyi bir konumda bırakmak. Bu yolda bazı sonuçlar elde edeceğimi düşünüyorum. Türkiye'ye karşı objektif bir yaklaşıma sahibim" dedi. İspanyol politikacı, Türkiye'deki 'Avrupa yanlısı' güçlerin terk edilmemesi gerektiğini söylüyor ve "Türkiye üzerinde nüfuz sahibi olmak ve bu sosyal güçleri AB projesine bağlı tutmak için elimizdeki tek kaldıraç güç, katılım süreci veya ileriye yönelik diğer ilişki yollarıdır" diyor. Yani üyelik müzakeresinin sonlandırılmasının aynı zamanda AB'nin elinden de önemli bir gücü alacağını kaydediyor. Yeni ya da 'Yenilenmiş' Avrupa Birliği'nden bazı bilgiler bu şekilde. AB Komisyonu'nun başına gelen Alman Ursula von der Leyen ise, Angela Merkel'in kabinesinde 'Savunma Bakanı' olarak görev yapıyordu. Merkel'in, farklı siyasi tavırları 'dengelemeye' çalışan üslubunu mutlaka sürdürecektir ve Türkiye'ye yönelik 'Ne seninle, ne sensiz' siyaseti uygulamaya devam edecektir. Yani çıpasını AB'ye atmış ve 'üyelik süreci' devam eden ama sonunda 'ayrıcalıklı bir statü' uygulamasını isteyen anlayıştan söz ediyorum.

AB'siz Türkiye hem içeride hem dışarıda sorunlu

Bu dönemde Türkiye hem uluslararası ilişkilerinde hem de iç siyasetinde bütünsel bir kriz içinde. Bu krizi yaratan unsurların başında 'AB ile ilişkilerin olumsuz' olması geliyor. AB üyeliği hedefini koruyan, bu hedefe yönelik reformlarını gerçekleştiren, adımlarını müzakere kriterlerine göre atan ülke, hem iç hem de dışarıda bu sorunları yaşamaz. Niye mi? Açıklayayım… Krizin iç boyutuna bakalım. Türkiye-AB ilişkileri doğası gereği iç siyaseti etkiliyor. AB ile ilişkilerin kötüleşmesine paralel bir biçimde, müzakere sürecinde elde edilen tüm demokratik kazanımların kaybedildiği, darbe teşebbüsü ve başkanlık sistemine geçişin ardından da giderek yerleşen, endişe verici bir demokratik gerileyiş ve otoriterleşme süreci yaşanıyor. Türkiye-AB ilişkilerinde yaşanan bu gerileme aynı zamanda dış politikayı da olumsuz etkiliyor. AB üyesi ya da yakın bir ortağı olan Türkiye'nin mevcut sorunları yaşamayacağı kesin. ABD, Rusya ve Ortadoğu ülkeleriyle ilişkilerini, AB hedefini koruyan ve bu hedefe yönelik adımlar atan bir Türkiye'nin daha 'güçlü' kuracağı kesin. Bu hedeften vazgeçmiş bir Türkiye'nin ise iç siyasal düzeninde de, demokrasiden de hızla uzaklaşacağı çok net görüldü. Önümüzdeki günler ne getirir bilinmez. Ama Türkiye'nin demokratikleşmesinde AB'ye ve onun 'caydırıcı' gücüne ihtiyacı var. Ama bu konuda AB'ye de çok iş düşüyor. Her yenilik bir ümittir. 'Yenilenmiş AB'nin eskisinden daha cesur olmasını diliyorum.

Emmanuel Macron, 7 Mayıs 2017'de oyların yüzde 65,1'ini alarak, aşırı sağcı Marine Le Pen'i geride bıraktı ve Cumhurbaşkanı seçildi. Fransa'nın geleneksel partileri Sosyalist ve Cumhuriyetçi partilerinin inişe geçtiği, hatta çöküş yaşadıkları döneme rast geldi. Seçilmesi için ikinci tura kalması yeterliydi. Çünkü karşısında, 'sistem dışı' olan, Fransa'nın 'ırkçı' kanadının oyunu alan ve iki turlu sistemde tüm demokratların karşısında blok olacağı 'Ulusal Cephe' Partisi ve Başkanı Marine Le Pen vardı. Ve seçildi. Ancak görünen köy kılavuz istemiyordu. Emmanuel Macron Fransa'nın ana dokusuyla uyumlu değildi. Arkasında geleneksel bir parti yoktu. Kısa bir dönem yaptığı bakanlık sırasında da sendika ve işçilerle kavga etmişti. Toplumu kucaklayabilecek bir dili yoktu. Kriz yaşayan Fransa'da bu seçimin sorunu çözmeyeceği ve bu seçimle Fransa'nın daha da büyük krizlere gebe olduğu görünüyordu. Öyle de oldu. Fransa, iki yıldan beri sokakta… Macron'un dış politikasına bir göz atalım. Başından beri 'Geleneksel De Gaulle' siyaseti uygulamaya çalışsa da dünyanın artık 1960'lar dünyası olmadığını göremiyor ve dolayısıyla burada da uyum sorunu yaşıyor. Nedir gelenekçi De Gaulle siyaseti? Fransa'nın 1945'ten itibaren izlediği politika Charles De Gaulle tarafından belirlendi. Bu da, Fransa'nın lider olduğu bir Avrupa bütünleşmesi yaratmaya çalışmaktı. Ancak, Nazi işgalinden ABD ve İngiltere sayesinde kurtulan Fransa, 2'nci Dünya Savaşı sonrasında ekonomik ve siyasi yıkım yaşadı. Süper güçten orta sınıf bir güç haline geldi. Fransa'nın siyasi olarak bağımsız ve egemen bir devlet olması yönünde adımlar atan De Gaulle Avrupa bütünleşmesine aşırı ulusalcı bir tutumla yaklaştı. "Benmerkezci" bir tutum sergiledi. Devletlerin ulusal bağımsızlıkları için savunma konularında egemenliklerini paylaşmamaları gerektiğini savunan De Gaulle, güvenlik meselesini her şeyin üstünde tuttu. Daha sonra Valery Giscard d'Estaing, François Mitterrand, Jacques Chirac, Nicolas Sarkozy ve François Hollande bu politikadan çok uzaklaşmamakla birlikte, özellikle Mitterrand ve Chirac Avrupa'nın bütünleşmesine epey emek verdiler. Seçim kampanyasında ve ilk döneminde ulus-devletler Avrupa'sına geri dönüş yerine, liberalleşme ve federalleşmeyi savunan Emmanuel Macron, ülkede giderek yükselmekte olan 'aşırı sağ'ın oy çalmasını engellemek amacıyla geleneksel 'De Gaulle' çizgisini izleme kararı almış görünüyor.

Frexit olur mu?

Marine Le Pen'in cumhurbaşkanlığı seçiminde AB'den ayrılığa işaret eden vaatleri ve AB'yi "Avrupa'nın en büyük düşmanı" olarak tanımlaması, Fransa'da etki yarattı. Hatta İngiltere'nin yaşadığı 'Brexit'in benzerinin Fransa'da tartışılmasına, 'Frexit' yaşanmasının 'dillenmesine' neden oldu. Macron'un politikası, Frexit konusunda belirleyici olacak. Başarısızlığı ve 'Marine Le Pen'in bir sonraki seçimde halk tercihine maruz kalması, belki de Fransa'yı AB'den ayrılan bir ülke konumuna getirecek. Resmi rakamlara göre Fransa, kişi başına düşen milli gelir (yaklaşık 44 bin Dolar) sıralamasında ilk 20 ülke arasında yer alıyor. Artan nüfus ve reel gelirin adil bir şekilde dağıtılmaması sebebiyle Fransa'da orta sınıf sürekli olarak daralarak, alt-sınıflaşma sorunu yaşıyor. Macron'un gelir adaletsizliğini daha da bozma riskine sahip politikalar izlemesi halkın tepkisine yol açıyor. Önce  "Servet Vergisi" uygulaması, 1.3 milyon Euro'dan fazla serveti olan vatandaştan alınan bu vergi ciddi sayıda vatandaşın servetinin Fransa'dan kaçmasına neden oldu. Sonra Macron geri adım attı. Macron'un çalışma yasasında yaptığı değişiklikle, işçilerin işten atılmaları kolaylaştı. Düşük gelirli kesime devletin sağladığı kira yardımlarında kesinti yapması, dar gelirli ve orta direğin yaşam koşullarının daha zorlaşması, Fransa'nın Avrupa ülkeleri arasında petrolü en pahalı kullanan ülke konumuna gelmesi tepkilere yol açtı. Sarı Yelekliler sokakları işgal etti. Son olarak emeklilik yasası bardağı taşıran son damla oldu. Sonuçta Macron'u getiren ülkenin içinde bulunduğu krizdi, iki yıldan beri daha da büyüyen kriz götürecek.

Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın 2016'daki hırsı olmasaydı, Türk vatandaşları en az üç yıldan beri Avrupa ülkelerine 'vizesiz' seyahat ediyor olacaklardı. "Nereden çıkardın bunu, Avrupa Birliği (AB) hiç vizeleri kaldırır mı?" demeyin. Size tane tane Brüksel'de ve Ankara'da yaşananları anlatacağım. Ve buna bizzat şahit AB bürokratları ve Avrupa Parlamentosu (AP) danışmanları var. Hatırlayın 2016'yı… O yıl Ahmet Davutoğlu Başbakan'dı. AB ile vize görüşmelerini yürütüyordu. Vize konusunda en çok muhalefeti beklenen Almanya'nın Başbakanı Angela Merkel ile yaptığı görüşmede de, vize sözünü almıştı. Davutoğlu, Merkel ve Hollanda Başbakanı Mark Rutte arasında bir Pazar akşamı yapılan ve anlaşmayla sonuçlanan bu görüşme, dönemin AB Konseyi Başkanı Donald Tusk'ı kızdırmış AB adına böyle bir angajmana girilmesine tepki göstermişti.

Merkel'in tavrı

Yapılan anlaşma kapsamında Türkiye, maddi destek ve AB üyeliği sürecinin devam etmesi karşılığında Avrupa'dan gönderilen Suriyeli mültecileri almayı kabul etmişti. Bu arada Nisan 2016'da Almanya Başbakan'ı Angela Merkel'in, Davutoğlu'nun davetiyle, AB Konseyi Başkanı Donald Tusk ile birlikte Gaziantep'e gittiğini ve Suriyelilerin bulunduğu Nizip'teki çadır kenti gezdiğini de hatırlatalım. Bizzat Davutoğlu gezdirmişti. Ve nihayet Avrupa Birliği ile Türkiye arasında resmi anlaşmalar imzalandı.

Saraydan bakış

Şimdi bu gelişmelere Ankara gözlüğü ile bakalım. Hatta saraydan nasıl izlendiğine bir mercek tutalım: Anlaşmaya göre Temmuz, en geç Ekim 2016'da vizeler kalkacaktı. AB bunun teminatını verdi. Hazırlıklar başladı. Benim kanımca, Ahmet Davutoğlu'nu 'Başbakanlık' ve 'Parti Başkanlığı' görevinden almaya karar veren Cumhurbaşkanı'nın çevresindeki herkes Erdoğan'a, "Merak etmeyin AB vizeleri kaldırmaz" diyordu. O da aynı şekilde düşünüyordu. Ama gelişmeler tam tersiydi. Ahmet Davutoğlu, 'Türk vatandaşlarına vizeleri kaldırmayı başaran bir kahraman Başbakan' sıfatını taşıyacaktı. Erdoğan'ın bu oyunu bir şekilde bozması gerekiyordu. AK Parti'nin 29 Nisan'da gerçekleşen Merkez Karar Yürütme Kurulu toplantısıyla başlayan parti içi kriz, Başbakan Ahmet Davutoğlu'nun "Olağanüstü kongre" kararı almasıyla sonuçlandı. Davutoğlu, 5 Mayıs'ta düzenlediği basın toplantısında AK Parti Genel Başkanlığı ile başbakanlık görevlerini bırakacağını duyurdu. Bir anlamda 'Pelikancıların baskısıyla' istifaya zorlandı.

 AB: Biz hazırız

Ne garip tesadüf ki, AB Komisyonu aynı gün, yani 5 Mayıs 2016'da Türkiye'nin vize konusunda tüm kriterleri yerine getirdiğini ve kalan beş kriter için Ankara'nın verdiği güvencenin tatmin edici olduğunu söylemişti. Bunun üzerine Avrupa Parlamentosu vize konusunu Haziran 2016 oturumu gündemine almıştı. Bakanlar Konseyi'nde de sorun görünmüyordu. Vize konusu çoğunluk kararı olduğu için, Yunanistan, Kıbrıs veya Avusturya gibi muhalif ülkelerin engellemesine de takılmadan geçecekti.

Eyüp'te vize yolunu kesti

Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın 6 Mayıs 2016, yani Davutoğlu'nun istifası ve AB Komisyonu'nun "Türkiye vizeler için tüm kriterleri yerine getirdi" açıklamasından bir gün sonra Eyüp'te yaptığı konuşma var. Hatırlayın… Vizeleri kaldırmak üzere olan AB'ye rest çekmişti. Yasada terör tanımını değiştirmesi beklentisinde olan ama, "Bizim için verilen teminatlar yeterlidir" diyen AB'ye "Biz yolumuza gidiyoruz, sen de yoluna git" demişti. Davutoğlu ile varılan anlaşmaya da gönderme yaparak, "Kiminle anlaşabiliyorsan, onlarla da anlaş" diye eklemişti. Her ayrıntının hazırlandığı, vizelerin kaldırılması için tarihin bile saptandığı Brüksel'de bu çıkış tüm planları altüst etti. Avrupa Parlamentosu vize konusunu gündemden düşürdü. Davutoğlu'nun istifaya zorlanması, Erdoğan'ın Eyüp çıkışı ve Ankara'nın vize kriterleri konusunda verilen sözlerin, en tepedeki ağızdan yerine getirilmeyeceğini açıklaması, vize konusunu Brüksel gündeminden tamamen kaldırdı. Umarım Ahmet Davutoğlu bu yaşananları bir gün açık yüreklilikle anlatır...