Yapay zekanın hayatımızdaki etkisi giderek büyüyor. Bu büyümeyle birlikte yapay zeka platformlarına açılan davalar da hızla artıyor. Açılan davaları 4 ana başlıkta toplamak mümkün.
1- Telif Hakkı İhlali Davaları: Yapay zeka modellerinin sanatçıların veya yayıncıların eserlerini izinsiz kullanımdan dolayı açılan davalar.
2- Veri Gizliliği ve KVKK İhlalleri Davaları: Kullanıcıların kişisel verilerinin ya da ticari sırlarının bilgileri dışında toplanması.
3- Algoritmik Hata ve Kusurlu Sorumluluk Davaları: Yapay zekanın yanlış bilgi üretmesi, yüz tanıma sistemlerinin yanlış kişileri suçlaması ya da ayrımcılık yapması nedeniyle açılan davalar.
4- Deepfake ve İtibar Suçları İçin Açılan Davalar: Gerçek kişilerin ses, yüz ve bedenlerinin yapay zekayla yönlendirilerek izinsiz kullanımını önlemek için açılan davalar.
Bu ihlalleri yorumcular açısından da değerlendiren Fikri ve Sınai Mülkiyet Uzmanı Avukat Lütfiye Akgül bakın neler söylüyor bu konuyla ilgili:
"Yapay zeka, yorumcu hakları ile iki farklı biçimde karşı karşıya geliyor. Bunlardan ilki ses klonlama. Bugünkü araçlar, bir sanatçının yalnızca birkaç dakikalık kaydını işleyerek sesini modelleyebiliyor ve bu modelle ona hiç söylemediği şarkıları, hatta hiç savunmadığı görüşleri söyletebiliyor. İkincisi ise tarz taklidi. Kullanıcı, tanınmış bir yorumcunun adını vererek onun tarzında bir şarkı istediğinde model, o sanatçının yıllar içinde emekle kurduğu müzikal kimliğin istatistiksel bir yansımasını üretir. Her iki halde de klasik anlamda bir eser kopyasından söz edilemeyecekse de kopyalanan şeyin doğrudan sanatçının müzikal kimliği olduğu söylenebilecek. Bununla birlikte dinleyici, duyduğu kaydın gerçek sanatçının onayıyla yapıldığını düşünebilir ve bu yanılgı, sanatçının uzun yıllar içinde biriktirdiği itibarı zedeleyebilir.
Tartışmayı somutlaştıracak olursak bir kullanıcı platforma Tarkan tarzında, hareketli bir pop şarkısı yazdığında model, eğitim verisinden damıttığı ritim, melodi ve ses rengi örüntülerini yeni bir çıktıda bir araya getirir. Ortaya çıkan şarkı sanatçının herhangi bir eserinin bire bir kopyası olmasa da onun ayırt edici sesinin ve üslubunun yankısı ya da yansımasıdır. Bu basit senaryoda dahi eğitim verisinde sanatçının kayıtlarının lisanssız kullanılmış olması ihtimali; çıktının sanatçının sesini tanınabilir biçimde yansıtması ve dinleyici nezdinde sanatçıyla bağlantı kurulmuş izlenimi doğması, yani tanınmışlıktan haksız yararlanma gibi hukuki riskler karşımıza çıkacaktır.
Türkiye’de müzik haklarının toplu yönetimi esas itibarıyla meslek birlikleri aracılığıyla gerçekleştiriliyor. Mevcut düzenlememizde toplu hak yönetimi ve tarifelendirme sistemi, büyük ölçüde eserlerin radyo ve televizyon yayınları ile dijital platformlar üzerinden kamuya sunulması gibi geleneksel kullanım biçimleri esas alınarak şekillenmiştir. Buna karşılık, bir müzik eserinin makine öğrenmesi süreçlerinde veri olarak kullanılması, mevcut tarifeler içerisinde bağımsız ve açık bir kullanım kategorisi olarak henüz karşılık bulmuyor. Buradaki temel sorun, mevcut sistemin yapay zeka eğitimi amacıyla yapılan kullanımı açık ve öngörülebilir bir lisanslama mekanizmasına bağlamamış olması. Bir yapay zeka şirketinin Türkiye’de korunan müzik eserlerinden yararlanarak bir model eğitmek istemesi halinde, bu kullanım biçimini doğrudan karşılayan ve hak sahipleriyle lisans ilişkisi kurulmasını sağlayan belirli bir lisanslama mekanizmasından söz etmek güç. Mevcut sistemde eserin icra edilmesi, yayınlanması veya dijital ortamda kamuya sunulması için öngörülen lisans modelleri bulunurken, eserin yapay zeka modelinin eğitiminde veri olarak işlenmesine ilişkin benzer bir hukuki ve kurumsal kanalın bulunmaması önemli bir sorun teşkil ediyor."
Bir en evvel bu konuda yasal düzenlemelerin hayat geçmesi en büyük beklentimiz.
