Vişegrad Dörtlüsü, Rus enerjiden çıkışta Brüksel'den esneklik istiyor

Slovakya ve Macaristan, kara ile çevrili konumları ve mevcut tedarik hatlarına bağımlılıklarının çeşitlendirmeyi daha zor ve maliyetli hâle getirdiğini savunarak, Rus gazının kademeli olarak bırakılması sürecinde daha fazla esneklik tanınması için pazartesi günü Brüksel’e çağrıda bulundu.

Bratislava, tarihsel olarak Rus petrolü ve gazı için bir giriş noktası olduğunu, ancak Moskova’dan ithalatın aşamalı olarak sona erdirilmesini öngören AB planı uyarınca Orta Avrupa’ya yönelik Rus enerji arzının 2027’de kesilmesiyle Macaristan’la birlikte hattın son durağına dönüşme riskiyle karşı karşıya olduğunu açıkladı.

“Avrupa Komisyonu ile, AB’nin bir sonraki finansman döneminin ve AB fonlarının kullanılabilirliğinin özellikle Visegrad Dörtlüsü bölgesinde petrol ve gaz altyapısının genişletilmesi bakımından ihtiyaçlarımızı nasıl karşılayabileceğini tartışmak istiyoruz” diye konuştu Slovakya Başbakan Yardımcısı Denisa Saková, Bratislava’da Enerji Komiseri Dan Jørgensen’in de katıldığı basın toplantısının oturum aralarında.

Orta Avrupa bakanları, Brüksel’in kendilerine özgü koşulları tanımasını ve yeni petrol ve gaz altyapısı için AB fonlarının tahsisinde, ayrıca AB’nin bir sonraki bütçe dönemi hazırlanırken bölgesel ihtiyaçları hesaba katmasını istiyor; bu da son Avrupa Konseyi zirvesinde üye devletler arasında yaşanan bir başka anlaşmazlık konusu oldu.

Bu çağrı, Macaristan, Slovakya, Çekya ve Polonya’dan oluşan Visegrad Grubu’nun baskısı sonrasında, 15-16 Ekim zirvesinde bölgedeki elektrik faturalarının düşürülmesine yönelik önlemlerin yeniden ele alınması talebinin ardından gündeme geldi.

Talepleri arasında, Birliğin karbon piyasası olan Emisyon Ticaret Sistemi (ETS)nin devam eden gözden geçirme sürecinde daha fazla esneklik tanınması ve ikinci aşaması ETS2’nin 2030’a kadar ertelenmesi yer alıyordu.

Enerji Komiseri Jørgensen, Orta Avrupa’da halkın karşı karşıya olduğu durumun “ciddi” olduğunu kabul ederek, Birliğin ithal fosil yakıtlara olan bağımlılığını azaltma hedefini zedelemeyecek “hedefli ve geçici önlemler”e duyulan ihtiyacı yineledi.

“Eskiden Rusya’ya bağımlıydık. Şimdi bundan çıkıyoruz. Bu iyi bir şey. Ancak mevcut durum, artık küresel pazara bağımlı olduğumuzu ve Orta Doğu’daki gelişmelerin burada, Bratislava’daki yurttaşları etkileyebileceğini gösteriyor” dedi Jørgensen.

Geleneksel olarak fosil yakıtlara daha fazla bağımlı olan dört AB ülkesi, yüksek enerji fiyatlarının sanayilerinin elektrifikasyona yatırım taahhüdünde bulunmasını zorlaştırdığını savunuyor. Fiyatlar, ABD ile İsrail’in İran’a karşı yürüttüğü savaş nedeniyle daha da yükselmiş durumda.

Enerji düşünce kuruluşu Ember’e göre Orta Avrupalı tüketiciler çok daha ağır bir mali yük taşıyor; toptan elektrik vadeli fiyatları, kriz öncesi seviyelerin yüzde 60’ından fazla üzerinde seyrediyor.

Rus enerji kaynaklarından vazgeçilmesi her iki ülkede de ekonomik kaygıları artırıyor.

Bratislava ile Budapeşte, AB’nin çeşitlendirme şartlarını yerine getirirken özel zorluklarla karşılaştıklarını ve bölgedeki petrol ve gaz altyapısını genişletmek için finansman talep ettiklerini belirtiyor.

Visegrad Grubu’nun Rusya’yı baypas eden bir dizi alternatif enerji kaynağı ve tedarik rotasına erişimi var; ancak bunlar daha yüksek maliyetle geliyor ve dört ülke arasında entegrasyon düzeyi değişiklik gösteriyor.

“2027’den itibaren Rusya’dan gaz ithal edemeyeceğiz ve yeni çeşitlendirme sözleşmeleri imzalamak istiyoruz. Çeşitlendirme ve enerji güvenliği, V4 bölgesi için petrol ve gaz tedarikine ilişkin kuralların önceden hazırlanmış olması gerektiği anlamına geliyor” diye ekledi Saková.

Eski Başbakan Viktor Orbán döneminde Macaristan, AB’nin Rus enerji ithalatını aşamalı olarak sona erdirme planına itiraz etmiş ve konuyu bir AB mahkemesine taşımıştı.

Slovakya, Rus enerjisinden çıkışın sanayi rekabet gücünü çoğu diğer AB ülkesine kıyasla ciddi biçimde zayıflatacağını savunarak Budapeşte’nin hukuki girişimine destek verdi. İlk kararın açıklanmasının aylar alması bekleniyor.