Almanya'nın Saksonya-Anhalt eyaletinde, 6 Eylül'de yapılacak olan eyalet parlamentosu seçimlerine kısa süre kala, İslam ve göç karşıtı Almanya için Alternatif (AfD) partisinin açık ara farkla birinci güç olmasına kesin gözüyle bakılıyor. Merakla beklenen ise partinin tek başına iktidar olmaya yetecek çoğunluğu sağlayıp sağlayamayacağı. Bu da kaç partinin yüzde 5 seçim barajını aşıp meclise gireceğine bağlı.
AfD, Almanya'nın iç istihbarat örgütü olan Almanya Anayasayı Koruma Teşkilatı tarafından, "yabancı düşmanı, azınlık karşıtı ve İslamofobik" söylemleri nedeniyle gözlem altında tuttuğu bir parti.
6 Eylül'deki Saksonya-Anhalt seçimlerinin ardından, 20 Eylül'de Berlin ve Mecklenburg-Vorpommern eyalet parlamento seçimleri için halk sandığa gidecek. AfD'nin buralarda da oylarını artırması bekleniyor.
Kiliselerden sivil toplum kuruluşlarına, siyasi partilerden işveren birliklerine kadar birçok kesim AfD'nin güçlenmesine karşı uyarılarda bulunuyor.
Aşırı sağcılığın, Adolf Hitler yönetimindeki Nazi iktidarı sebebiyle çok hassas bir konu olduğu Almanya dışında, Avrupa'nın pek çok ülkesinde de AfD benzeri partiler yükselişte; hatta bazı ülkelerde iktidarda. İşte Avrupa'nın önde gelen ülkelerinde aşırı sağ ideolojiye sahip partilerin durumları:
Fransa: Le Pen, Elysee Sarayı'nın eşiğinde
Almanya'nın en önemli komşusu Fransa'da sağ popülist Ulusal Birlik (RN) partisi tarihinin en güçlü dönemini yaşıyor. Parti lideri Marine Le Pen'in, 2027 cumhurbaşkanlığı seçimlerinde en azından ikinci tura kalacağı tahmin ediliyor. Bazı anketlere göre seçimi kazanma ihtimali bile var.
Le Pen, babası Jean-Marie Le Pen'in antisemitik söylemleri ile arasına yıllar önce mesafe koymuş, Fransa'nın Avrupa Birliği'nden (AB) ayrılması yönündeki eski politikalara da veda etmişti. Öte yandan Le Pen, AB'ye şüpheyle bakmayı sürdürmüş, ulusal ekonomik çıkarları savunan çizgisini korumuş, göç karşıtlığını da tırmandırmaya devam etmişti. Partinin daha geniş kesimlere ulaşma ve iktidar olma çabası, Alman aşırı sağcı parti AfD ile Avrupa Parlamentosu'nda yollarını ayırmasına da neden oldu.
İtalya: Postfaşist Meloni pragmatik çizgiyle iktidarını koruyor
Aşırı sağ kökenli İtalya Başbakanı Giorgia Meloni, bu hafta içinde, ülkesinde aralıksız en uzun süre görevde kalan hükümetin başı olma özelliğine sahip oldu.
AB içinde de pragmatik bir ortak olarak öne çıkmaya çabalayan Meloni, radikal sağ bir partinin nasıl kalıcı bir iktidar partisine dönüşebileceğini gösteriyor. Diğer yandan ise ülkesinde pek çok ideolojik değişimi kararname ile hızlı şekilde geçirmek ve muhalefeti devre dışı bırakmakla da suçlanıyor.
İzlediği sert göç politikası nedeniyle Brüksel ile sık sık sorun yaşayan Meloni, anketlerde hâlâ güçlü ve hatta seçimlerden bu yana kendisine oy vermeyen bazı kesimlerin de desteğini kazanmış durumda. Öte yandan aşırı sağdaki bölünme nedeniyle ortakları olan diğer aşırı sağcı partileri de zayıflatmış durumda. Meloni'nin 2012'de kurduğu partisi İtalya'nın Kardeşleri, postfaşist, aşırı sağcı ve aşırı milliyetçi olarak niteleniyor.
İspanya: Vox bölgesel ortaklıklarla büyüyor
İspanya'da ise aşırı sağcılar Vox çatısı altında güçlendiyse de ulusal düzeydeki etkisi Fransa'daki RN veya İtalya'daki İtalya'nın Kardeşleri kadar güçlü değil. Ancak parti 2018'den bu yana birçok bölgesel meclise girmeyi başardı ve yıllarca iktidarda olan muhafazakâr Halk Partisi (PP) ile de iş birlikleri yaptı. Son olarak Haziran ayında Kastilya ve Leon bölgesinde, bu iki parti arasında koalisyon hükümeti kuruldu. Bu süreçte PP de "ulusal öncelik" gibi aşırı sağcı söylemleri benimsedi.
Vox ayrıca İspanya'nın Kuzey Afrika'daki toprağı Ceuta'da son haftalarda yaşanan göçmen krizini siyasi malzeme yaparak göç karşıtı sert taleplerini Yeniden gündeme taşıdı. Parti, refakatsiz çocuk göçmenlerin de reddini talep ediyor.
Hollanda: Wilders'in hızlı yükselişi ve düşüşü
Hollanda'da aşırı sağcı protesto hareketini kalıcı bir iktidar partisine dönüştürme girişimi başarısız oldu.
İslam karşıtı söylemleriyle tanınan Geert Wilders, 2023 seçimlerinde kurucusu olduğu Özgürlük Partisi'ni (PVV) birinci sıraya taşımayı başarmış, ancak sağ partilerle kurulan koalisyonun ömrü uzun olmamıştı. Wilders, göç politikası konusunda yaşanan anlaşmazlıklar nedeniyle 2025'te hükümetten çekildi. Erken seçimlerde ise partisi yaklaşık 30 bin oy farkla sosyal liberal D66'nın gerisinde kaldı. Seçimin galibi D66 lideri Rob Jetten, seçim sonucunun Avrupa'daki popülist partilerin yenilebileceğini gösterdiğini dile getirdi.
İngiltere: Aşırı sağın en büyük başarısı Brexit
İngiltere'de aşırı sağ hareketin en büyük başarısı, 2016'daki Brexit referandumu oldu. O dönem UKIP adıyla faaliyet gösteren hareket daha sonra Brexit Partisi, bugün ise Reform UK adını aldı. Parti sert göç politikaları, AB karşıtlığı ve ekonomik liberalizmi savunuyor.
Nigel Farage liderliğindeki Reform UK, 2025 ve 2026'daki yerel seçimlerde önemli kazanımlar elde ederek geleneksel partiler üzerinde yoğun baskı oluşturdu. Ancak son bağış skandalı ve İşçi Partili Andy Burnham'ın başbakanlığa gelmesinin ardından Farage'ın partisine destekte düşüş görülüyor. Reform UK, Fransa'daki RN ile birlikte Manş Denizi üzerinden gerçekleşen göç rotasının kapatılmasını savunuyor.
