Denetçiler uyarıyor: AB borcu 2027'de 1 trilyon avroya çıkabilir

Avrupa Birliği’nin mali denetim kurumu, Perşembe günü yayımlanan son raporunda şişen borcu ve artan harcama hata oranını gündeme getirdi.

Kuruluş, 2028-2034 bütçesi üzerinde pazarlık yapan politika yapıcıları, büyük ölçüde taklit etmesi öngörülen pandemi dönemi teşvik programının zayıflıklarından kaçınmaya çağırırken, Avrupa Komisyonu sıkı kontrollerin AB fonlarını güvende tuttuğunu savundu.

AB’nin bağımsız dış denetçisi Avrupa Sayıştayı (ECA), toparlanma fonu hariç tutulduğunda, geçen yılki AB bütçe harcamalarının yüzde 3,8’inin AB ya da ulusal finansman kurallarını ihlal ettiğini tahmin etti; bu oran 2024’te yüzde 3,6 düzeyindeydi ve önemli hata için belirlediği yüzde 2 eşiğinin hayli üzerinde.

Bu oran dolandırıcılığı ölçmüyor, ancak denetçiler ayrıca 17 şüpheli dolandırıcılık vakasını AB makamlarına bildirdi.

Hesaplar yine olumlu görüş alırken, AB bütçe harcamaları üst üste yedinci yıl için olumsuz görüş aldı; bu da hataların önemli ve yaygın olduğu anlamına geliyor.

Hata oranları, istihdam, büyüme ve bölgesel kalkınmaya yönelik uyum fonlarında yüzde 5,7’den yüzde 6,6’ya, tarım ve çevre alanında ise yüzde 2,6’dan yüzde 3,9’a yükselerek en yüksek seviyelere ulaştı.

AB bütçesini yöneten Avrupa Komisyonu, kendi uyum fonu tahminini yüzde 2,3 olarak açıklarken, denetçiler Komisyon’un rakamlarının “muhtemelen olduğundan düşük” olduğunu söyledi.

Komisyon Perşembe günü yaptığı açıklamada hata oranının geçen yılla “karşılaştırılabilir” ve denetçilerin sırasıyla yüzde 5,6 ve 4,2 olarak hesapladığı 2023 ve 2022’ye kıyasla “önemli ölçüde daha düşük” olduğunu belirtti.

Açıklamada, kendi tahminleri ile denetçilerin hesaplarının “farklı yetki alanları nedeniyle doğrudan karşılaştırılamaz” olduğu vurgulandı; Komisyon, geçen yıl alınan 9 milyar euroluk önleyici ve düzeltici önleklere ve düzeltmeler sonrasında maliyet esaslı programlarda nihai hata oranının yüzde 2’nin altına indiği tahminine atıfta bulundu.

Borç 1 trilyon euroya gidiyor

Denetçilere göre, AB’nin ödenmemiş borcu geçen yıl yüzde 20’den fazla artarak 738,9 milyar euroya yükseldi ve büyük ölçüde NextGenerationEU (NGEU) toparlanma paketi nedeniyle 2027’ye kadar 1 trilyon euroya ulaşabilir.

NGEU borcunun 2028 ile 2058 yılları arasında geri ödenmesi gerekiyor.

AB’nin bir sonraki uzun vadeli bütçesi olan 2028-2034 Çok Yıllı Mali Çerçeve’de (MFF) Komisyon, NGEU hibeleri için alınan borcun geri ödemesi amacıyla, faizin öncelikle ödenmesi şartıyla, yılda sabit 24 milyar euro önerdi.

Ancak yalnızca faizin yedi yılda yaklaşık 93 milyar euroya ulaşması, 168 milyar euroluk toplam tutarın yarısından fazlasını oluşturması bekleniyor.

Denetçiler, “Mevcut MFF için öngörülen NGEU borçlanma maliyetleri, ilk tahminlerin halen iki katı seviyesinde” diye yazdı ve “Komisyon’un NGEU’nun 2058’e kadar geri ödenmesine ilişkin bütüncül bir strateji yayımlamadığını” kaydetti.

Çoğu Ukrayna’ya verilenler de dahil olmak üzere, AB bütçesiyle güvence altına alınmış yükümlülükler 2027’ye kadar 664 milyar euroya kadar çıkabilir.

Borçlular geri ödeme yapmazsa, Komisyon üye devletlerden ek nakit talep edebiliyor.

Kurtarma fonundan alınan dersler

Komisyon’un neredeyse 2 trilyon euroluk bir sonraki MFF teklifi, kaynaklarının büyük bölümünü, NGEU’nun temel unsuru olan ve maliyetleri geri ödemek yerine hükümetler üzerinde mutabık kalınan dönüm noktalarına ve hedeflere ulaşıldığında ödeme yapan Kurtarma ve Dayanıklılık Mekanizması’na (RRF) büyük ölçüde dayanan ulusal ve bölgesel planlar üzerinden yönlendirmeyi öngörüyor.

Ancak geçen yıl yapılan 37 RRF hibe ödemesinden dokuzu, dönüm noktaları ve hedefler, kamu alımları ve devlet yardımıyla ilgili şartlar da dahil olmak üzere belirlenen kural ve koşulları ihlal etti.

Raporda, “Komisyon buna rağmen karşılık gelen ödemeleri yaptı” denildi.

Komisyon, yanıtında, RRF harcamalarının dönüm noktalarını ödeme öncesinde kontrol ettiği için “düşük düzeyde risk” taşıdığını ve bu hedeflerin yerine getirilmediğini tespit etmesi halinde “mali katkının tamamını ya da bir kısmını ödemediğini” savundu.

Denetçiler, bazı hükümetlere taahhütlerini yumuşatma imkânı tanındığını da tespit etti.

İncelenen 32 değişikliğin 29’unda yeterli kanıt bulunmazken, 20 dönüm noktası ve hedefin 13’ü ödeme talep edildikten sonra değiştirildi.

ECA, “Bu durum, ülkelerin başlangıçta vaat ettiklerinden daha azını yerine getirerek AB’den para alma riski yaratıyor” uyarısında bulundu.

RRF hibelerinin üçte birinden fazlasına denk gelen 122 milyar eurodan fazla bir tutar, mekanizmanın son yılına girilirken hâlâ ödenmemiş durumda.

Sadece Fransa, Avusturya ve Hırvatistan hibelerinin yüzde 80’ini veya daha fazlasını aldı.

ECA Başkanı Tony Murphy, “Hırslı bütçeler aynı ölçüde hırslı güvenlik önlemleri gerektirir” diyerek, AB’yi maliyetler yerine dönüm noktalarına göre ödeme sistemine geçmesi halinde “deneyimden ders çıkarmaya” çağırdı.

Ulusal bütçeler üzerindeki baskı

Komisyon’un planları çerçevesinde öngörülen yeni borçlanmalar, ulusal hazineler üzerinde de baskı yaratabilir.

Murphy, “Bu tür planlanan borçlanmalar, üye devletlerin, halihazırda baskı altında olan bütçelerle borç servisi için ulusal katkılarını artırmalarını gerektirebilir” diye yazdı.

Fransa’nın 10 yıllık borçlanma maliyetleri geçen hafta 2002’den bu yana en yüksek seviyesine çıkarken, Uluslararası Para Fonu Başkanı Kristalina Georgieva Çarşamba günü yüksek borçlu gelişmiş ekonomileri güvenilir açık azaltma planları benimsemeye çağırdı.

AB bütçesine net katkı sağlayan Almanya, Avusturya, Danimarka, Finlandiya, Hollanda ve İsveç, Komisyon’un mevcut teklifinden birkaç yüz milyar euronun kesilmesini istiyor ve bu çağrılarını geçen ay yeniledi.

Aralarında İspanya ve İtalya’nın da bulunduğu diğer on yedi ülke ise tarım ve bölgesel fonları korumak için daha iddialı bir bütçe talep ediyor.

Altı “tutumlu” ülkenin liderleri Ağustos ayında yayımladıkları ortak açıklamada, “Pratikte tüm üye devletler sancılı mali konsolidasyon süreçlerinden geçerken, AB bütçesi de istisna olamaz” dedi ancak Komisyon Başkanı Ursula von der Leyen Salı günü bu görüşe karşı çıktı.

Üye devletlerdeki “zorlu bütçe durumunun” farkında olduğunu söyleyen von der Leyen, Avrupa Parlamentosu’na hitaben, “Büyük kesintiler konusunda uyarıda bulunmak istiyorum. Böyle bir adım, hep birlikte üzerinde uzlaştığımız kritik önceliklerde ciddi budamalara yol açabilir” dedi.

Ayrıca yeni AB gelir kaynakları çağrısında bulunarak, “Gelir tarafında zor işi yapmak zorundayız” ifadelerini kullandı.

Çoğu hükümet, aralarında 18 Nisan’da yapılacak Fransa cumhurbaşkanlığı seçiminin ilk turunun da bulunduğu 2027 seçimleri öncesinde, AB diplomatlarının “siyasi mayın tarlası” olarak nitelendirdiği süreçte bu yıl bir anlaşmaya varılmasını istiyor.

Liderler, 15-16 Ekim’de Brüksel’de yapılacak bir zirvede bütçenin finansmanını ele alacak.

Denetçiler, yeni gelir kaynakları bulunmaması halinde AB bütçesinin ciddi biçimde yetersiz kalabileceği ve başkentlerin ya katkıları artırmaya ya da AB’nin hedeflerini kısmaya zorlanabileceği uyarısında bulundu.