Uluslararası Para Fonu'nun (IMF) verilerine göre İsrail, yıl sonuna kadar dünyanın 25. büyük ekonomisi olma yolunda ilerliyor. IMF'nin Ekim 2026 görünümü, İsrail'in nominal gayrisafi yurt içi hasılasının (GSYH) yaklaşık 747 milyar dolara ulaşacağını öngörüyor. Bu da ülkenin küresel sıralamada İsveç ve İrlanda'nın önüne geçmesi anlamına geliyor.
Bu rakamlar, aralarında 200'den fazla Avrupalı konuğun da bulunduğu 700'den fazla katılımcının, 22-24 Kasım tarihlerinde düzenlenen ELNET Jerusalem Summit için bir araya geldiği bir döneme denk geliyor. Zirvenin gündeminde İsrail ile Avrupa arasında güvenlik, teknoloji, araştırma ve ticaret alanlarında daha yakın işbirliği ilk sıralarda yer alıyor.
Devam eden jeopolitik zorluklara rağmen IMF, 2026'da ekonominin yüzde 4,5 büyüyeceğini öngörüyor. İsrail Merkez Bankası (Bank of Israel) ise daha iyimser ve İsrail şirketlerinin yurt dışındaki üretimini de içeren tahminlerine göre büyümenin bu yıl yüzde 5,6, 2027'de ise yüzde 7,5 olmasını bekliyor. Bu faaliyetin hariç tutulması durumunda merkez bankası, yurt içi büyümenin 2026'da yüzde 3,4, 2027'de de yüzde 5,1 olmasını öngörüyor.
Yine de bu veriler, zorlayıcı güvenlik ortamına rağmen toparlanma ve genişleme potansiyeli yüksek bir ekonomiye işaret ediyor.
İsrail'in ekonomik başarısının arkasındaki itici güç
İsrail'in ekonomik performansını açıklayan en önemli unsurlardan biri teknoloji sektörü.
İsrail, son birkaç on yılda son derece bağlantılı bir inovasyon ekosistemi geliştirdi ve özellikle siber güvenlik, yapay zeka, yazılım, yarı iletkenler, tıbbi teknoloji ve savunma bağlantılı inovasyon alanlarında öne çıktı.
İsrail İnovasyon Kurumu'nun (Israel Innovation Authority) State of High-Tech 2026 raporuna göre, bu sektör 2025'te İsrail GSYH'sinin yüzde 18,3'ünü ve ülkenin ihracatının yaklaşık yüzde 58'ini oluşturdu.
Bu veriler, teknolojinin İsrail ekonomisi için ne kadar önemli hale geldiğini gösteriyor. Yüksek teknoloji şirketleri yalnızca doğrudan ekonomik faaliyet üretmekle kalmıyor, aynı zamanda uluslararası yatırımı çekiyor, yüksek nitelikli istihdam yaratıyor ve İsrailli işletmeleri dünyanın dört bir yanındaki müşteri ve ortaklarla buluşturuyor.
Bu başarıda araştırma ve geliştirme faaliyetleri merkezi bir rol oynuyor.
Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü'nün (OECD) araştırma ve geliştirme istatistiklerine göre İsrail, 2024'te GSYH'sinin yaklaşık yüzde 6,8'ini araştırma ve geliştirmeye ayırdı; bu oran dünyadaki en yüksek seviyelerden biri. Karşılaştırma için, Eurostat'a göre Avrupa Birliği aynı yıl GSYH'sinin yaklaşık yüzde 2,3'ünü Ar-Ge'ye harcadı.
Bu fark, araştırma yoğun sektörlerin İsrail ekonomisindeki olağanüstü önemini yansıtıyor. Aynı zamanda inovasyona yapılan sürekli yatırımın, bir ülkenin ekonomik gelişiminin belirleyici özelliklerinden biri haline gelebileceğini gösteriyor.
Araştırma, iş dünyası ve girişimcilik arasında farklı bir ilişki
İsrail'in inovasyon modeli, üniversiteler, özel şirketler, yatırımcılar ve kamu sektörü arasındaki sıkı bağlantılarla karakterize ediliyor.
Bu sistemin önemli bir parçasını, teknolojik araştırmaları, erken aşama şirketleri ve sanayi inovasyonunu destekleyen İsrail İnovasyon Kurumu (Israel Innovation Authority) oluşturuyor. Kurumun faaliyetleri, şirketlerin yeni teknolojiler geliştirmesine ve bunları ticarileşmeye daha yakın hale getirmesine yardımcı oluyor.
İsrail ayrıca girişimciliğin ve teknolojik denemelerin yerleşik hale geldiği bir iş kültüründen de yararlanıyor. Girişim sermayesi yatırımcıları, gelecek vadeden genç şirketlerin finansmanında önemli rol oynuyor; bu durum, ticari başarının hiç de garanti olmadığı durumlarda bile risk almaya ve yenilikçi fikirlere yatırım yapmaya yönelik güçlü bir istekliliği yansıtıyor.
Bir diğer belirleyici özellik ise İsrailli işletmelerin uluslararası yönelimi.
Göreli olarak küçük bir iç pazar nedeniyle İsrailli teknoloji şirketleri çoğu zaman daha erken aşamalardan itibaren yurt dışına yönelmek zorunda kalıyor. Bu nedenle uluslararası müşteriler, yatırımcılar ve ticari ortaklıklar iş stratejilerinin merkezinde yer alıyor.
Özellikle Amerika Birleşik Devletleri önemli bir ortak oldu. 1985'te yürürlüğe giren ABD-İsrail Serbest Ticaret Anlaşması, iki ülke arasında daha yakın ticari ilişkiler için bir çerçeve oluşturulmasına yardımcı oldu.
Savaş, savunma harcamaları ve ekonomik dayanıklılık
İsrail'in teknolojik gelişimi zorlu bir jeopolitik zemin üzerinde gerçekleşti.
Askeri operasyonlar, yedek askerlerin seferber edilmesi, işgücü açığı ve ekonomik faaliyetlerdeki aksamalar ekonomiye baskı yarattı. Artan savunma harcamaları da kamu maliyesi üzerindeki yükü büyüttü.
Buna karşın İsrail'in teknoloji sektörü önemli bir uluslararası etki alanı göstermeye devam etti.
Ülkenin savunma sanayisi de bu tablonun bir parçasını oluşturuyor. Elbit Systems, Rafael ve Israel Aerospace Industries gibi şirketler, füze savunma sistemleri, radar, insansız hava araçları ve askeri elektronik gibi alanlarda ileri kabiliyetler geliştirdi.
Savunma ile ilgili araştırmalarda geliştirilen uzmanlığın bir kısmı, özellikle siber güvenlik, iletişim ve ileri mühendislik alanlarında sivil sektörlerde de uygulama alanı bulabiliyor.
Ancak askeri harcamaları ekonomik refahla karıştırmamak gerekiyor. Savunma harcamaları ciddi maliyetler içeriyor ve uzun vadeli büyümeyi destekleyen eğitim, ulaşım, sağlık ve diğer yatırımlar için ayrılabilecek kaynakları azaltabiliyor.
Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü'nün İsrail 2025 Ekonomik İncelemesi, çatışmayla bağlantılı ekonomik zorlukları ve altyapı, beceriler ve verimliliğe yönelik yatırımların korunması gereğini ele alıyor.
İsrail için ekonomik zorluklar sürüyor
Güçlü teknoloji sektörüne rağmen İsrail, önemli ekonomik zorluklarla karşı karşıya olmaya devam ediyor. IMF, Temmuz 2026 değerlendirmesinde, şekelin değer kazanmasına karşın enerji fiyatlarındaki artış ve arz sıkıntıları nedeniyle enflasyonun geçici olarak yükselebileceği uyarısında bulundu.
Yüksek savunma harcamaları ve işgücü açığını da içeren devam eden çatışmaların ekonomik sonuçlarının, orta vadede büyüme üzerinde baskı yaratması bekleniyor.
IMF'ye göre, özellikle aşırı Ortodoks Yahudi erkekler ve Arap İsrailli kadınlar arasındaki görece düşük istihdam oranları dahil olmak üzere işgücü piyasasındaki uzun süreli sorunlar, ülkenin orta vadeli ekonomik büyümesini sınırlayabilir.
Avrupa daha küçük bir ekonomiden ne öğrenebilir?
Yine de İsrail'in deneyimi, özellikle Avrupa Birliği verimliliği artırmaya, inovasyonu teşvik etmeye ve küresel teknoloji pazarlarında daha etkili rekabet etmeye çalışırken Avrupalı politika yapıcılar için çeşitli dersler sunuyor.
Avrupa'nın halihazırda dünya çapında üniversiteleri, bilimsel kurumları, gelişmiş sanayileri ve geniş bir tüketici pazarı bulunuyor. Karşı karşıya olduğu zorluk, yalnızca yeni fikirler üretmek değil, bu fikirlerin daha fazlasını uluslararası ölçekte büyüyebilen başarılı işletmelere dönüştürmek.
İsrail'in deneyimi, Avrupa'nın yaklaşımını güçlendirebileceği birkaç alanı işaret ediyor.
Birincisi, inovasyonu uzun vadeli bir ekonomik öncelik haline getirmek. Araştırma ve geliştirme, şirketler, yatırımcılar ve hükümetlerden uzun süreli bir bağlılık gerektiriyor. Kamu desteği, özellikle ticari getirilerin ortaya çıkmasının yıllar alabileceği teknolojilerde özel yatırımı teşvik edebilir.
İkincisi, üniversiteler ile işletmeler arasındaki işbirliğini güçlendirmek. Bilimsel keşifler, faydalı ürün ve hizmetlere dönüştürüldüğünde daha büyük ekonomik değer yaratıyor. Avrupa, mevcut araştırma ortaklıklarını geliştirebilir, teknoloji transferi düzenlemelerini iyileştirebilir ve girişimcilerin akademik araştırmaları ticarileştirmesini kolaylaştırabilir.
Üçüncüsü, start-up'ların büyümesini kolaylaştırmak ve risk almaya yönelik istekliliği artırmak. Avrupa'da çok sayıda yenilikçi genç şirket bulunuyor, ancak umut vadeden şirketler uluslararası genişleme için gereken finansmanı bulmakta zorlanabiliyor. Girişim sermayesine daha iyi erişim, daha entegre finansal piyasalar ve yatırımcıların iddialı fikirlere destek verme konusunda daha güçlü bir istekliliğe sahip olması, Avrupalı şirketlerin küresel ölçekte rekabet etmesine yardımcı olabilir. İsrail'in girişimcilik kültürü, ticari risklerin inovasyon sürecinin bir parçası olarak kabul edilmesinin önemini gösteriyor.
Dördüncüsü, stratejik sektörler arasında işbirliğini güçlendirmek. İsrail'in deneyimi, siber güvenlik, yapay zeka, elektronik ve ileri mühendislik alanlarındaki uzmanlığın ekonominin farklı sektörlerine nasıl fayda sağlayabileceğini gösteriyor. Avrupa, uygun güvenlik önlemlerini korurken üniversiteler, sivil işletmeler ve stratejik araştırma programları arasında daha yakın işbirliğini teşvik edebilir.
Son olarak, daha güçlü bir uluslararası iş vizyonunu teşvik etmek. İsrailli teknoloji şirketleri çoğu zaman en başından itibaren küresel pazarları hedefliyor. Avrupalı şirketler, yaklaşık 450 milyon tüketiciye erişim sağlayan AB'nin tek pazarını uluslararası genişleme için bir temel olarak daha etkin kullanabilir. Düzenleyici ve ulusal farklılıklar sürse de daha entegre bir pazar, şirketlerin Avrupa genelinde büyümesine ve dünya çapında daha etkili rekabet etmesine yardımcı olabilir.
Avrupa için ders açık: ekonomik rekabet gücü yalnızca bir ülkenin pazarının ya da sanayi tabanının büyüklüğüne değil, aynı zamanda bilgiyi ticari olarak başarılı fikirlere dönüştürebilme kapasitesine de bağlı.
Avrupa, bunu başarmak için gereken bilimsel uzmanlığın, sanayi kapasitesinin ve mali kaynakların büyük bölümüne zaten sahip. Zorluk, bu güçlü yanları daha etkin biçimde birbirine bağlamak, büyüme sürecindeki umut vadeden şirketleri desteklemek ve inovasyonu ekonomik kalkınmanın daha güçlü bir itici gücü haline getirmek.
Bu nedenle amaç, Avrupa ekonomilerini özgün kılan özellikleri korurken İsrail'in başarılarından seçici biçimde dersler çıkarmak olmalı.
Avrupa-İsrail işbirliği: siyasi zorluklar
ELNET Jerusalem Summit'in açıklanan Avrupalı katılımcıları arasında Fransa'nın eski Başbakanı Manuel Valls, İtalya'nın eski Dışişleri Bakanı ve mevcut AB Özel Temsilcisi Luigi Di Maio, Çekya'nın eski Dışişleri Bakanı Jan Lipavský, Almanya'nın İsrail Büyükelçisi Alexander Graf Lambsdorff ve Polonya Senatosu Başkan Yardımcısı Michał Kamiński yer alıyor.
Yunanistan'ı Ulusal Ekonomi ve Maliye Bakan Yardımcısı Dimitrios Markopoulos temsil ederken, Litvanya parlamentosu İnovasyon Komitesi Başkanı Jekaterina Rojaka da konuşmacılar arasında yer alıyor. İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog'un konferansa hitap etmesi planlanıyor.
Daha yakın ilişkileri savunanlar, İsrail'in siber güvenlik, yapay zeka ve ileri teknolojilerdeki uzmanlığının Avrupa'nın sanayi ve bilimsel kapasitesiyle birleştirilmesinde fırsatlar görüyor.
İsrail'in ekonomik başarıları, Avrupa ile giderek karmaşıklaşan ilişkileri bağlamında da değerlendirilmelidir. Avrupa hükümetleri, ticari çıkarlar ile teknolojik işbirliğini insan hakları ve uluslararası hukuk konusundaki kaygılarla nasıl dengeleyecekleri konusunda farklılaşıyor.
Bu durum, AB-İsrail ticari ilişkilerinin geleceği ve süregelen işbirliğine hangi koşulların eşlik etmesi gerektiği konusunda daha geniş çaplı bir tartışma başlattı.
Buna rağmen İsrail'in ekonomik gelişimi, özellikle teknoloji ve inovasyondaki başarısı, Avrupalı şirketler ve politika yapıcılar için potansiyel dersler barındıran, başlı başına önemli bir konu olmayı sürdürüyor.
GALATASARAY
TRABZONSPOR
BEŞİKTAŞ
AMED SPORTİF FAALİYETLER
KASIMPAŞA
FENERBAHÇE
KOCAELİSPOR
GÖZTEPE
İSTANBUL BAŞAKŞEHİR FK
ÇAYKUR RİZESPOR
ARCA ÇORUM FK
GENÇLERBİRLİĞİ
ERZURUMSPOR FK
CORENDON ALANYASPOR
TÜMOSAN KONYASPOR
GAZİANTEP FUTBOL KULÜBÜ
SAMSUNSPOR
EYÜPSPOR











Yorum yaz
Yorumları göster0 yorum
Yorumu bildir