Abartılı beklentiler doğası gereği risklidir. Diplomasi söz konusu olduğunda ise ölümcül sonuçlar doğurabilir. Bunun en iyi örneklerinden biri, Çin'in Shenzhen kentinde Çinli ve Rus mevkidaşlarıyla tarihi bir üçlü zirve gerçekleştirmek üzere büyük törenler, gösterişli karşılama ve son derece yüksek beklentiler eşliğinde kente gelen Donald Trump. Ancak gelin, gerçekte neler yaşandığına bakalım.
Toplantı, İkinci Dünya Savaşı'nın galipleri ABD, İngiltere ve Sovyet Rusya arasında dünyanın nüfuz alanlarına bölünmesini şekillendiren 1945 tarihli Yalta Konferansı'na atıfla "Yalta 2.0" olarak adlandırılmıştı.
Ancak sonuç hiç de Yalta'ya benzemedi. Daha çok, onun başarısız bir taklidini andırıyordu. Görüşmeler sırasında zaman zaman uyukladığı görülen dünyanın en büyük ekonomisinin lideri, Çin'in teknoloji merkezinden ayrılırken elinde kayda değer pek bir şey yoktu. Trump'ın elde ettiği en önemli, belki de tek kazanım, diğer iki liderle birlikte verdiği fotoğraf ve bu görüntünün yarattığı medya ilgisiydi. Ancak siyaseti uzun zamandır görüntü ve algı üzerinden değerlendiren Trump için bu fotoğraf tek başına yeterli olmuş olabilir.
Nükleer savaşa karşı yayımlanan ortak bildiri ise Trump'ın bir dönem sahibi olduğu güzellik yarışmalarından birinde Dünya Güzeli yarışmacısının dünya barışı çağrısı yapmasından farksızdı. Dolayısıyla Trump, bu tür gösterilerin nasıl işlediğini iyi biliyor.
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin açısından ise tablo biraz daha karmaşıktı.
Putin, zirve öncesinde düzenlenen akşam yemeğinde açıkça ikinci plana itildi. Trump ve Şi Cinping samimi bir şekilde yan yana otururken, Rus lider daha alt düzeydeki konukların bulunduğu bir masaya yerleştirildi.
Putin'in Rusya'nın Ukrayna'ya karşı yürüttüğü savaşı gündemin ilk sırasına taşıma yönündeki sert girişimi de sonuçsuz kaldı. Üç ülkenin 80 dakikalık görüşmenin ardından yayımladığı, ironik bir şekilde "Barışa Doğru Bildiri" başlığını taşıyan ortak metinde çatışmaya hiç değinilmedi.
Zirve, Putin'e ekonomisi İtalya'nınkiyle yaklaşık aynı büyüklükte olan Rusya'nın bir şekilde ABD ve Çin ile eşit düzeyde yer almayı hak ettiği yönünde bir yanılsama yaratma fırsatı sundu. Ancak bu yalnızca bir görüntüden ibaret. Gerçekte Putin'in Rusya'sı gerileme içinde olan bir ülke.
Moskova, yaklaşık beş yıldır komşusuna karşı yıkıcı bir savaş yürütüyor. Bu süreçte büyük insani acılara yol açmasına rağmen temel hedeflerine ulaşamadı: Kiev yönetimini devirmek ve ülkenin tamamını işgal etmek.
ABD'nin Batılı müttefikleriyle yaşadığı kopuştan yararlanmaya istekli olan Şi Cinping açısından ise zirve tam anlamıyla bir başarıydı.
Ev sahibi sıfatıyla Çin Devlet Başkanı, görüşmelerin temposunu belirledi ve sahneye hâkim oldu. Nükleer silahları "insanlığın üzerinde sallanan bir Demokles'in kılıcı" olarak nitelendiren Şi, "büyük güçlere uyum içinde yaşama" çağrısında bulundu.
Daha da önemlisi Şi, bu buluşmayı temel mesajını pekiştirmek için kullandı: Batı öncülüğündeki dünya düzenine alternatif bir düzen mümkün ve Çin bu yeni düzenin şekillendirilmesinde rol oynamaya kararlı.
Peki, bu gerçekten Yalta 2.0 mıydı? Yoksa bir masa etrafında oturan üç yaşlı adamdan mı ibaretti? Bu soruyu sormak haksızlık sayılmaz. Zira üç liderin toplam yaşı 227.
Görüşmelerin sonunda Putin, "Yeni bir Yalta'dan söz edecek olursak, Yalta'nın nesi kötüydü? Yalta, mevcut gerçekleri resmileştirmişti. Bugünkü çatışmalarda da sahadaki gerçekleri kabul etmek zorunda kalacağız," dedi.
Putin'in, 1945'te Sovyetler Birliği'nin İkinci Dünya Savaşı'nın galipleri arasında yer aldığı Yalta Konferansı'nın yeniden sahnelenmesinden en fazla kazanım elde edecek lider olduğu açık. Buna karşılık Şi, "Soğuk Savaş zihniyetinin terk edilmesi" çağrısında bulundu. Bu çağrı, Yalta Konferansı'nın Soğuk Savaş'ın başlamasına zemin hazırladığı düşünüldüğünde bir hayli çelişkiliydi.
Ancak Avrupa açısından zirvenin zamanlaması beklenmedik ölçüde elverişli oldu.
Shenzhen zirvesinden yalnızca birkaç saat sonra Avrupalı liderler, Gönüllüler Koalisyonu'nun yeni toplantısı için Berlin'de bir araya geldi. Bu buluşma, Avrupa ülkelerine birlik içinde olduklarını gösterme, inisiyatifi kendi ellerine aldıklarını ortaya koyma ve belki de en önemlisi, başka yerlerde yaşanan gürültülü gelişmelerden etkilenmeden yollarına devam ettiklerini gösterme fırsatı sundu.
Toplantının sonunda düzenlenen ortak basın toplantısı her şeyi özetler nitelikteydi. Açıkça söylemek gerekirse, Avrupalı liderler gelişmelere karşı kayıtsız bir tutum sergiledi.
Almanya Başbakanı Friedrich Merz, "Yalta tarzı bir format barış getirmez," dedi.
Merz, "Yalta'da Avrupa bölüşüldü, parçalara ayrıldı. Bunun bir daha yaşanmasına izin vermeyeceğiz," ifadelerini kullandı.
Merz'in yanında duran Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ise Shenzhen'deki toplantının küresel düzeni yeniden şekillendirecek meşruiyete sahip olmadığını belirtti.
Macron, "Avrupalılar kararlarını verdi. Kendi kaderlerini kendilerinin belirlemesine karar verdiler," dedi ve ekledi:
"Avrupa, üzerinde müzakere yürütülen bir gündem maddesi değil; kendi geleceğini inşa etmek isteyen güçlerden oluşuyor."
Kabul etmek gerekir ki Avrupa başkentlerinde hissedilir bir rahatlama yaşandı.
Avrupalılar son iki yıldır Trump'ın sabrının tükenmesinden ve Ukrayna'yı devre dışı bırakarak Putin'le gizli bir anlaşma yapmasından endişe ediyordu.
Avrupalı liderler artık bu tür kaderci düşüncelere direnme, Brüksel'deki tabirle dayanıklılık geliştirme konusunda daha başarılı. Ancak Trump'ın siyasi şok dalgaları yaratma eğilimine karşı hâlâ son derece savunmasızlar.
Nitekim geçtiğimiz ay, diplomatik sürecin rayından çıkmasını önlemeye yönelik yoğun çabalara sahne oldu. Avrupalı, Ukraynalı ve ABD'li yetkililer Miami, Oslo, Brüksel, Abu Dabi ve Berlin'de bir araya gelerek savaşın sona ermesinin ardından Ukrayna'ya sağlanacak güvenlik garantileri ve ülkenin yeniden inşasına yönelik planlar üzerinde çalışmak üzere yakın iş birliği içinde bir çalışma grubu oluşturdu.
Bu tablo, Washington'ın Avrupa'yı kasıtlı olarak sürecin dışında tuttuğu ve benim de aralarında bulunduğum gazetecilerin Avrupa'nın müzakere masasındaki "boş koltuğu" üzerine yazılar kaleme aldığı 2025 yılına kıyasla önemli bir değişime işaret ediyor.
Şimdi ise Washington, Moskova'yı Avrupa ülkeleriyle doğrudan görüşmelere başlamaya aktif biçimde teşvik ediyor. Rusya, Avrupa'nın güvenlik mimarisini yeniden şekillendirmeye yönelik bitmek bilmeyen ilgisine rağmen bugüne kadar bu tür görüşmeleri sürekli reddetmişti.
Avrupalı yetkililer, özel görüşmelerde ABD'nin çok taraflı barış müzakereleri yönündeki girişimini Washington'ın nihayet temel bir gerçeği kabul ettiğinin göstergesi olarak değerlendiriyor: Bir anlaşmanın çerçevesi nasıl şekillenirse şekillensin, Avrupa hem müzakerelerde hem de anlaşmanın uygulanmasında yer almak zorunda.
Bununla birlikte Avrupalıların gerçekçi olmayan beklentileri yok. Herkes sürecin değişken olduğunu ve böyle kalacağını biliyor. Bundan sonra ne olacağını kimse öngöremiyor. Şu ana kadar Putin'in anlamlı müzakerelere hazır olduğuna işaret eden pek az gelişme yaşandı.
Moskova'nın görüşmelere katılma konusundaki isteksizliğinin bir başka göstergesi olarak Putin, Avrupalı liderleri müzakerelere katılımlarını görüşmek üzere Moskova'ya davet etti. Ancak bu teklif güven vermekten oldukça uzak. Putin ayrıca, gözde projelerinden biri olan ve yoğun güvenlik önlemleriyle korunan Kırım Köprüsü'ne yönelik saldırıya misilleme olarak Ukrayna ile müzakerelerin sona erdiğini ilan etti.
Ve işte geldiğimiz nokta bu.
Tüm belirsizliklere rağmen Avrupalılar, savaşın çözümünün geçmişte düşündüklerinden daha yakın olabileceğini giderek daha fazla kabul ediyor. Bu da zor ve muhtemelen sancılı kararların alınacağı dönemin yaklaşmakta olduğu anlamına geliyor. Artık mesele yalnızca Avrupa'nın müzakere masasında yer bulup bulamayacağı değil, zamanı geldiğinde bu kararları almaya hazır olup olmayacağı.
Avrupalılar her şeyden önce Ukrayna'nın geleceğini belirleyecek kararların başkaları tarafından değil, kendileri tarafından şekillendirilmesini istiyor.
Berlin'deki toplantıya katılan İngiltere Başbakanı Andy Burnham, savaşı tüm taraflar açısından "kaybet-kaybet durumu" olarak nitelendirerek alışılmadık derecede açık konuştu.
Burnham, "Neleri kabul edip neleri etmeyeceğimiz konusunda netiz," dedi.
"Ancak bu adaletsiz savaş sona erene kadar bugün, yarın ve ihtiyaç duyulan her süre boyunca Ukrayna'nın yanında olduğumuz konusunda da netiz."
Off the Record'u okuduğunuz için teşekkürler. Gelecek hafta tekrar burada olacağız.
GALATASARAY
TRABZONSPOR
AMED SPORTİF FAALİYETLER
BEŞİKTAŞ
KASIMPAŞA
FENERBAHÇE
KOCAELİSPOR
İSTANBUL BAŞAKŞEHİR FK
ARCA ÇORUM FK
GÖZTEPE
ÇAYKUR RİZESPOR
ERZURUMSPOR FK
GENÇLERBİRLİĞİ
CORENDON ALANYASPOR
TÜMOSAN KONYASPOR
GAZİANTEP FUTBOL KULÜBÜ
SAMSUNSPOR
EYÜPSPOR











Yorum yaz
Yorumları göster0 yorum
Yorumu bildir