Birleşmiş Milletler'e (BM) bağlı Uluslararası Adalet Divanı (UAD), Myanmar ordusunun 2016-2017 yıllarında Arakanlı Müslümanlara (Rohingya) yönelik operasyonlarının soykırım niteliği taşıdığına karar verdi.
Hollanda'nın Lahey kentinde 19 Kasım'da açıklanan kararla birlikte UAD, tarihinde ilk kez bir devleti doğrudan soykırım işlemekten sorumlu tuttu.
The Guardian'ın aktardığına göre, mahkemenin 15 yargıcından dokuzu Myanmar'ın Soykırım Sözleşmesi'ni ihlal ettiği sonucuna ulaştı.
Mahkeme Başkanı Yuji Iwasawa, kararın açıklanması sırasında, Myanmar'ın ülkedeki Arakanlı Müslüman nüfusun önemli bir bölümünü yok etme kastıyla hareket ettiğinin tespit edildiğini söyledi.
700 BİNDEN FAZLA KİŞİ KAÇARAK KURTULDU
Myanmar ordusunun 2016 ve 2017 yıllarında ülkenin batısındaki Arakan eyaletinde düzenlediği operasyonlar, yüz binlerce insanın Bangladeş'e sığınmasına yol açtı.
Çoğunluğu Müslüman olan 700 binden fazla Arakanlı, sınırı geçerek Bangladeş'e kaçmak zorunda kaldı.
Hayatta kalanlar, askerlerin sivilleri topluca öldürdüğünü, kadınlara sistematik cinsel şiddet uyguladığını, çocukların katledildiğini ve köylerin ateşe verildiğini anlattı.
The Guardian'ın 2017 yılında görüştüğü görgü tanıkları, Tula Toli köyünde sivillerin sistematik biçimde kurşuna dizildiğini, toplu mezarlar oluşturulduğunu ve çocukların nehirde boğulduğunu aktardı.
Daha sonra elde edilen uydu görüntüleri, köyün yakılarak büyük ölçüde yok edildiğini ortaya koydu.
Bugün bir milyondan fazla Arakanlı Müslüman Bangladeş'teki mülteci kamplarında yaşamını sürdürüyor. Myanmar'da kalan Arakanlı nüfusun ise 600 binin altında olduğu tahmin ediliyor.
SOYKIRIMIN ARKASIDAKİ NİYET
Mahkemenin kararı, uluslararası hukuk açısından özellikle önemli bir noktaya dayanıyor: Soykırım kastının tespit edilmesi.
1948 tarihli BM Soykırım Sözleşmesi'ne göre bir eylemin soykırım sayılabilmesi için yalnızca kitlesel öldürmelerin veya ağır insan hakları ihlallerinin yaşanması yeterli değil.
Bir ulusal, etnik, ırksal veya dini grubun tamamını ya da bir bölümünü yok etmeye yönelik özel kastın da kanıtlanması gerekiyor.
Myanmar yönetimi, operasyonların silahlı Arakanlı gruplara karşı yürütülen meşru terörle mücadele faaliyetleri olduğunu savunuyordu.
Ancak UAD yargıçları bu savunmayı kabul etmedi.
Mahkeme, Myanmar ordusunun eylemlerinin yalnızca silahlı militanları hedef almadığına, Arakanlı nüfusun önemli bir bölümünü yok etmeye yönelik bir niyet taşıdığına hükmetti.
CİNSEL ŞİDDET DE SOYKIRIMIN PARÇASI
Kararın dikkat çeken bölümlerinden biri, Myanmar ordusunun kadınlara yönelik sistematik cinsel şiddet uygulamalarına ilişkin değerlendirmesi oldu.
Uluslararası hukuk uzmanlarına göre bu tespit, gelecekteki soykırım davaları açısından önemli bir emsal oluşturabilir.
Soykırım Sözleşmesi, hedef alınan topluluk içinde doğumları engellemeye yönelik önlemleri de soykırım kapsamına alıyor.
Mahkeme, Myanmar ordusunun cinsel şiddeti Arakanlı kadınların fiziksel ve psikolojik sağlığını bozmak, topluluğun yeniden çoğalma kapasitesini zayıflatmak amacıyla kullandığı sonucuna ulaştı.
Kararda, Arakanlı ailelerin çocuk sayısını ikiyle sınırlandıran uygulamalara da dikkat çekildi.
TAZMİNAT VE GERİ DÖNÜŞ ÇAĞRISI
UAD Başkanı Iwasawa, iki saatten uzun süren karar açıklamasında Myanmar'ın mağdurların zararlarını gidermesi gerektiğini belirtti.
Mahkeme, Arakanlıların evlerine güvenli biçimde geri dönmesine izin verilmesi, el konulan veya yok edilen mülklerin iadesi ya da tazmin edilmesi ve mağdurlara fiziksel ve psikolojik rehabilitasyon sağlanması gerektiğine dikkat çekti.
Karar, Arakanlıların uluslararası hukuk bakımından ayrı bir etnik grup olarak tanınması açısından da önem taşıyor.
Myanmar yönetimi, uzun yıllardır Arakanlı Müslümanları ülkenin yerli halklarından biri olarak kabul etmiyor, onları Bangladeş kökenli yabancı göçmenler olarak nitelendiriyordu.
UAD kararları hukuken bağlayıcı olsa da mahkemenin bunları doğrudan uygulamaya koyabilecek bir yaptırım gücü bulunmuyor.
Bununla birlikte karar, yeni yaptırımların gündeme gelmesine ve diplomatik baskıların artmasına zemin hazırlayabilir.
İNGİLTERE'DEN İLK YAPTIRIM
Kararın ardından İngiltere Dışişleri Bakanı Ed Miliband, Myanmar'ın savunma ataşesinin ülkeden sınır dışı edileceğini açıkladı.
Miliband ayrıca BM Güvenlik Konseyi'nin acilen toplanması çağrısında bulundu.
Myanmar ordusunun 2016-2017 yıllarındaki operasyonlarını yöneten Min Aung Hlaing hakkında ise Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) nezdinde insanlığa karşı suç iddiaları kapsamında yürütülen ayrı bir süreç bulunuyor.
UAD devletlerin uluslararası hukuktan doğan sorumluluğunu değerlendirirken UCM bireylerin cezai sorumluluğunu ele alıyor.
Min Aung Hlaing, 2021'de seçilmiş hükümete karşı askerî darbe düzenlemiş, ardından ülke on binlerce kişinin yaşamını yitirdiği bir iç savaşa sürüklenmişti.
GAZZE DAVASINI NASIL ETKİLEYECEK?
Myanmar hakkındaki hükmün en önemli uluslararası sonuçlarından biri, Güney Afrika'nın İsrail'e karşı açtığı Gazze soykırımı davası açısından oluşturabileceği hukuki emsal.
The Guardian'a göre İsrail ve en yakın müttefiki ABD, Myanmar davasının sonucunu yakından izliyordu.
İsrail, Gazze'deki askerî operasyonlarının terörle mücadele kapsamında yürütüldüğünü savunuyor.
Myanmar davasında ise UAD, devletin terörle mücadele gerekçesinin, soykırım kastına ilişkin kanıtları geçersiz kılmadığı sonucuna ulaştı.
Bu değerlendirme, Gazze davasında da devletin açıklanan askerî amaçları ile fiilî eylemlerinin birlikte incelenmesi bakımından önem taşıyabilir.
Ancak Myanmar kararı, İsrail hakkındaki davanın sonucunu önceden belirlemiyor. Her iki dava, kendi delilleri ve hukuki koşulları çerçevesinde değerlendirilecek.
ABD'DEN TEMKİNLİ AÇIKLAMA
ABD Dışişleri Bakanlığı, UAD kararının sonuçlarını değerlendirmek üzere inceleme yapacağını açıkladı.
Washington, Soykırım Sözleşmesi'nin doğru yorumlanmasının önemli olduğunu belirtirken mahkemenin siyasallaştırılmaması gerektiğini savundu.
ABD yönetimi ayrıca Myanmar'daki Arakanlı Müslümanlara ve diğer azınlıklara yönelik devam eden insan hakları ihlallerinden ciddi endişe duyduğunu bildirdi.
Öte yandan Donald Trump yönetiminin uluslararası yargı kurumlarıyla yaşadığı gerilim, kararın diplomatik yansımalarına ilişkin tartışmaları artırdı.
ULUSLARARASI HUKUKTA BİR İLK
UAD daha önce 1990'lı yıllarda Balkanlar'da işlenen suçlarla ilgili davalara bakmıştı.
Mahkeme, Srebrenitsa katliamında soykırım işlendiğini kabul etmiş, ancak Sırbistan'ın doğrudan soykırım işlediğine hükmetmemişti. Bunun yerine Sırbistan'ı soykırımı önleme ve failleri cezalandırma yükümlülüklerini ihlal etmekten sorumlu tutmuştu.
Myanmar kararı ise bir devletin doğrudan soykırım işlediğinin UAD tarafından tespit edilmesi bakımından ilk örnek olarak kayıtlara geçti.
Kararın yalnızca Arakanlı Müslümanların adalet arayışı için değil, uluslararası mahkemelerin gelecekte soykırım suçunu nasıl değerlendireceği açısından da uzun vadeli sonuçlar doğurması bekleniyor.
GALATASARAY
TRABZONSPOR
AMED SPORTİF FAALİYETLER
BEŞİKTAŞ
KASIMPAŞA
FENERBAHÇE
KOCAELİSPOR
İSTANBUL BAŞAKŞEHİR FK
ARCA ÇORUM FK
GÖZTEPE
ÇAYKUR RİZESPOR
ERZURUMSPOR FK
CORENDON ALANYASPOR
GENÇLERBİRLİĞİ
TÜMOSAN KONYASPOR
GAZİANTEP FUTBOL KULÜBÜ
SAMSUNSPOR
EYÜPSPOR









Yorum yaz
Yorumları göster0 yorum
Yorumu bildir