AB liderlerinden ilk AI zirvesi: Ana gündem Ukrayna'yı temsil krizi

AB liderleri, yapay zekâyı (AI) ilk kez gündemlerine alarak cuma günü Dublin'de bir araya gelecek. Ancak Ukrayna-Rusya barış görüşmelerinde Avrupa'yı kimin temsil edeceğine ilişkin görüş ayrılıklarının zirvenin ana gündem maddesi olması bekleniyor.

AB Konseyi Başkanı António Costa, yapay zekâyı ilk kez cuma günü Dublin'de düzenlenecek gayriresmî zirvenin gündemine aldı. Zirvenin gayriresmî formatı, liderlere konu hakkında daha açık görüş alışverişinde bulunma imkânı sunuyor. Toplantı sonunda herhangi bir siyasi açıklama yapılması beklenmediğinden, liderlerin daha serbest bir tartışma yürütebileceği belirtiliyor.

Adının açıklanmasını istemeyen bir AB yetkilisi, "Başkan, bu konuyu daha önce AB Konseyi gündemine almayı düşünmüştü. Ancak bu her zaman kolay olmuyor. Bazen güncel gelişmeler nedeniyle gündem aşırı yoğunlaşıyor," dedi.

Nitekim zirvenin yapay zekâ odaklı olması planlanırken, Ukrayna görüşmelerinde AB adına kimin konuşacağı meselesi ön plana çıktı.

Barış görüşmelerinde Avrupa'yı kim temsil edecek?

İtalya Başbakanı Giorgia Meloni'nin Costa'ya gönderdiği mektubun ardından Ukrayna konusu zirvenin gündemine alındı. Meloni, AB'nin müzakerelere farklı formatlarda katılmasının Birliğin güvenilirliğini zayıflattığı uyarısında bulunarak, görüşmelere katılım için açık bir yetki belirlenmesini istedi.

Costa, konunun gündeme alınmasını kabul ederken, "Avrupa Birliği'nin çıkarları, anlaşmalar doğrultusunda kurumları tarafından temsil edilmelidir," diyerek bu görev için kendisini öne çıkarmış göründü.

Costa'nın bu yönde desteği de bulunuyor. Lüksemburg Başbakanı Luc Frieden, perşembe günü gazetecilere yaptığı açıklamada, ortak AB temsilcisi olarak Costa'nın doğal tercih olacağını söyledi.

Frieden, "Hükümet başkanları olarak bir temsilcimiz var. O da Başkan Costa. Onu biz seçtik. AB Konseyi Başkanı. Başka bir isimle de çalışabilirim ancak sonuçta bir başkanımız var," ifadelerini kullandı.

AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas ise AB anlaşmalarının bu konuda açık olduğunu savunarak, Avrupa'nın güvenliğiyle ilgili görüşmelerde kendisi ve Costa'nın öncü rol üstlenmesi gerektiğini belirtti.

Kallas, "Liderler elbette farklı bir tercih yaparak bu tartışmaları yeniden başlatabilir. Ancak bu her zaman zor oluyor. Ya da 2024 yılında vardığımız anlaşmalara bağlı kalmalıyı," dedi. Kallas, bu sözleriyle söz konusu yıl belirlenen AB üst düzey görev dağılımına işaret etti.

Görüş ayrılıkları derinleşiyor

Konu, Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy'nin Avrupalı liderlerden ay sonuna kadar müzakere masasında kendilerini kimin temsil edeceğine karar vermelerini istemesi nedeniyle aciliyet kazandı.

Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen, "Müzakerelerde Avrupa'yı kimin temsil edeceği konusunda görüş alışverişinde bulunmak önemli. Ancak benim için asıl önemli olan müzakerelerin içeriği. Kararlı olmalı ve birlik içinde hareket etmeliyiz," diye konuştu.

Frederiksen ve İsveç Başbakanı Ulf Kristersson daha önce Norveç ve Finlandiya liderlerini, önceden istişarede bulunmadan Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile doğrudan görüşmeler yürüttükleri için eleştirmişti.

Almanya Başbakanı Friedrich Merz ise Almanya, Fransa ve İngiltere'nin Rusya ile varılacak olası bir barış anlaşmasının uygulanması için gerekli güvenlik garantilerini sağlamayı taahhüt ettiği E3 formatını savundu.

Merz, "Gerekirse Avrupa Birliği'ni kimin temsil edeceğini de görüşeceğiz. Ancak bu konuyu kapalı kapılar ardında ele alacağız. Öncelikle denenmiş ve sonuç vermiş bir E3 formatımız var," dedi. Merz, bu üç ülkenin Polonya ve İtalya ile de birlikte çalıştığını belirtti.

Merz'in ayrıca Ukrayna'nın savaş finansmanını gündeme getirmesi bekleniyor. Costa, AB bütçesi konusunda oy birliğiyle bir çözüm bulunmaması halinde anlaşmayı veto edebileceğini açıkça dile getiren Merz'i, konuyu zirvede ele almaya davet etti. Bu çıkış, bazı AB liderlerinin tepkisini çekmişti.

Ukrayna'nın finansmanı ve AB bütçesi, 26-27 Kasım'da düzenlenecek özel AB Konseyi toplantısının ana gündem maddeleri olacak.

Yapay zekâ gündemi

Yapay zekâ konusundaki görüşmelerin iki bölümden oluşması planlanıyor. İlk bölümde Avrupa'nın rekabet gücünün ve teknolojik egemenliğinin artırılması ele alınacak.

Bu oturuma, büyük dil modelleri alanında ABD'li teknoloji devleriyle rekabet eden Fransız girişimi Mistral AI'ın Üst Yöneticisi (CEO) Arthur Mensch de katılacak.

En gelişmiş yapay zekâ teknolojilerinin geliştirilmesinde ABD ve Çin merkezli şirketler büyük ölçüde öne çıkıyor. Avrupa'daki şirketleri güçlendirmek isteyen AB, hassas kullanım alanlarındaki kamu ihalelerinin yalnızca Avrupalı şirketlere verilmesini sağlayacak düzenlemeler üzerinde çalışıyor.

Görüşmelerin ikinci bölümünde ise yapay zekânın toplum üzerindeki etkileri ele alınacak. Alanın en tanınmış isimlerinden Nobel ödüllü Geoffrey Hinton da liderlere hitap edecek.

Yapay zekânın varoluşsal risklerine karşı en güçlü uyarılarda bulunan isimlerden biri olan Hinton, teknolojinin insan kontrolünden çıkması durumunda insanlığın yok olmasına yol açma riskinin yüzde 10 ila 20 arasında olduğunu tahmin ediyor.

AB yetkilisi, "Konuklar, liderlerin bu sorunların nasıl ele alınacağı konusunda ortak bir anlayış geliştirmelerine yardımcı olacak," ifadelerini kullandı.