Baku'nun sınırlarının ötesine hikayelerle yolculuk

Ortaçağ Azerbaycanının şiirlerinden, farklı kıtalardaki okurlara ulaşan çağdaş romanlara kadar, Bakü’nün yazılı kelimeyle ilişkisi yüzyıllara yayılan kültürel alışverişe dayanıyor.

Bugün bu edebi miras, Avrupa, Asya ve ötesinden yazarların, yayıncıların ve okurların Azerbaycan başkentinde art arda on ikinci kez bir araya gelmesiyle yeni bir ifade alanı buluyor.

12. Bakü Uluslararası Kitap Fuarı, yalnızca en yeni kitapları keşfetmekten ibaret olmayan bir etkinlikte 32 ülkenin katılımına sahne oldu.

Bu, edebiyatın dilleri, kuşakları ve coğrafi engelleri aşarak kalpleri ve zihinleri nasıl birbirine bağladığını, fikir ve hikayelerin harmanlanıp paylaşıldığı bir ortamda keşfetme fırsatıydı.

Teknolojinin hikayelerin anlatılma, yayımlanma ve tüketilme biçimini değiştirdiği bir dönemde, fuar aynı zamanda kitapların geleceğimizin ayrılmaz ve hayati bir parçası olarak nasıl kalacağını da sorguladı.

Tarihle modern kelimenin buluştuğu yer

Azerbaycan’ın edebi gelenekleri yüzyıllar öncesine uzanıyor ve Avrupa ile Asya’nın kavşağındaki konumuyla şekillenmiş durumda.

12. yüzyıl şairi Nizami Gencevi önemli bir yer tutuyor.

Bugünkü Azerbaycan sınırları içinde doğdu ve Farsça konuşulan dünyadaki en etkili edebi figürlerden biri haline geldi, eserleri dünyayı dolaştı. Bugün de anılmaya devam ediyor.

Yüzyıllar sonra, yazarlar ve şairler arasında, farklı dillerde ve kültürel etkiler ışığında gelişen zengin edebi geleneğe katkıda bulunan Muhammed Fuzuli de yer alıyor.

Bu miras, çeviri, yayımlama ortaklıkları ve edebiyat festivallerinin hikayelerin yerel sınırlar ve köken ülkelerinin çok ötesindeki okurlara ulaşmasına yardımcı olduğu, ülkenin uluslararası edebiyatla kurduğu modern ilişkinin tarihi ve zengin bir arka planını sunuyor.

İranlı romancı Parinoush Saniee için edebiyat, bireylerle yaşadıkları toplumlar arasındaki ilişkileri keşfetmenin bir yolu.

Uluslararası alanda tanınan The Book of Fate adlı romanı, bir İranlı kadının hayatını, kimlik, aile, eğitim ve kadınlara yüklenen beklentiler gibi temaları irdeleyerek, onlarca yıllık kişisel ve siyasi değişim boyunca izliyor.

Saniee, eserinin yalnızca bölgesel düzeyde yankı bulacağını varsaydığını, ancak küresel tepkiden hızla şaşkınlığa uğradığını anlattı.

"Kitabımın ilk çevirisi İtalyancaya yapılmıştı" diye hatırlattı Saniee.

"Tüm o ilgiyi gördüğümde ve farklı yerlerden çeşitli gazeteciler geldiğinde onlara, kitapta sizin için neyin ilginç olduğunu sordum. Bana, bize çok yakındı dediler. Bizim de böyle deneyimlerimiz olmuştu. Kendimize çok yakın bulduk" diye konuştu.

İran toplumuna kök salmış olsa da, yazılarında ortaya attığı sorular ülke sınırlarının çok ötesinde yankı buluyor. Eserleri birçok dile çevrildi ve edebiyatın, okurlara kendi hayatlarından ve deneyimlerinden farklı yaşamları anlama imkanı sunabileceğini gösteriyor.

Romanın Norveç’te çok satanlar arasına girdiğinde de aynı olguyu gözlemledi, bu da acı ve dayanıklılık gibi evrensel temaların zahmetsizce karşılık bulduğunu ortaya koydu.

"İnsanın çektiği acılar, yaşam tarzları, meseleler ve sorunlar genel olarak insanlık üzerinde çok etkili ve hepimiz bunu anlıyoruz" dedi Saniee. "Bu nedenle, nereden geldiğinin bir önemi yok."

Genç zihinlere ulaşmak

İngiliz yazar Darren Simpson ise hikaye anlatımına genç okurların hayal gücü üzerinden yaklaşıyor.

Scavengers ve The Memory Thieves gibi romanlarıyla tanınan Simpson, dostlukları, aidiyeti, kimliği ve büyümenin zorluklarını keşfeden alışılmadık dünyalar ve karakterler yaratıyor.

Simpson, insan duygularının hikaye anlatımını sınırların ötesine zahmetsizce taşıdığı yönündeki görüşe katılarak, dünyanın dört bir yanındaki çocukların bir anlatıdan tam olarak aynı şeyleri beklediğini belirtti.

"Farklı ülkelerden çocukların hikayelerime aynı şekilde bağlandığını gördüğümde, bu bana pek çok duygunun, insanların ihtiyaçlarının ve bağ kurma arzusunun ne kadar evrensel olduğuna dair çok şey söylüyor" diye açıkladı Simpson.

Eserleri, gençlerin benzeri görülmemiş bir dijital eğlence seçeneğine sahip olduğu ve kitapların her zaman en popüler tercih olmadığı bir dönemde, çocuk edebiyatının önemini yansıtıyor. Yine de fuarda karşılaştığı yerel ilgiden son derece ilham aldığının altını çizdi.

"Azerbaycan’da genç okurların burada ne kadar tutkulu olduğundan çok etkilendim" diye ekledi.

Yerel sesleri öne çıkarmak

Uluslararası içeriklerinin yanı sıra fuar, Azerbaycan’ın çağdaş edebi kimliğini şekillendirmeye yardımcı olan yerel isimleri de kutluyor.

Onlardan biri, yazılarına bilgisayar bilimi alanındaki özgün akademik geçmişini taşıyan, Azerbaycan çocuk bilimkurgu edebiyatının önde gelen seslerinden Reyhan Yusifgizi.

Dijital çağda okuma alışkanlıklarının nasıl geliştirileceğine dair konuşurken Yusifgizi, bir çocuğun ilgisini artırmanın iki aşamalı bir yaklaşım gerektirdiğini anlattı.

"Öncelikle bu yazara bağlı" diye vurguladı Yusifgizi. "İyi yazmaları, modern bir tarzda yazmaları gerekiyor. Basit bir dille çocuğun ilgisini çekmeliler."

Ancak, ikinci etmenin çoğu zaman en temel unsur olduğunu vurguladı.

"Ebeveyn doğrudan çocuğu etkiler. Ebeveyn, yazar, kitap ve çocuk arasında durur" dedi.

"Her şeyden önce, ebeveyn bunu kendi deneyimiyle, kendi örneğiyle göstermeli. Okumaları gerekiyor."

Azerbaycanlı yazar ve kamuoyu yazarı Elmira Ahundova, fiziksel kitapların, gelip geçici dijital haberlere kıyasla taşıdığı derin duygusal ağırlık üzerine düşündü. Ona göre edebiyatın nihai amacı, barışı ve çokkültürlülüğü teşvik etmek.

"En zor, en hüzünlü kitabın sonunda ne vardır? Işık" dedi Ahundova.

"Bu, hoşgörüye yönelik bir çağrıdır. Bu insancıl çağrıları duymalı ve genç kuşağımıza aşılamalıyız" diye konuştu Euronews’e.

Genç kuşağı, kolay eğlenceyle yetinmek yerine karmaşık, felsefi anlatılar aramaya çağırdı, her hikayenin nihayetinde okuru umuda yönlendirmesi gerektiğini belirtti.

"Bir kitap mutlaka insanlık odaklı olmalı" diye ekleyerek, ne olursa olsun bir kitabın "sokağın güneşli tarafında" olması gerektiğini savundu.

Yazılı kelimenin geleceği

Kitaplarla okurları arasındaki ilişkinin değiştiği kabul ediliyor.

Dijital yayıncılık, sesli kitaplar ve yeni anlatı biçimleri, edebi manzarayı yeniden şekillendiriyor, ancak geleneksel basılı kitapların tamamen yerini almak yerine bu teknolojik gelişmelerin sağladığı bir avantaj söz konusu.

Kitaplar artık ışık hızında yolculuk edebiliyor. Tek bir düğmeye dokunuş, bizi başka bir evrene taşıyabiliyor ve belki de bu, uluslararası bir edebiyat buluşmasını bugün daha da anlamlı kılan şey.

Kitap stantlarının ötesinde, yazarlar masa başından kalkıp, anlatıya duydukları sevgiyle bir araya gelerek o önemli fiziksel tartışmaları yapmayı seçiyor.

Ve bu sohbetleri yapmak için Doğu ile Batı arasındaki kapıdan daha iyi bir yer düşünülebilir mi?