İran'dan Hürmüz Boğazı için 7 günlük anlaşma önerisi

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, ABD'nin öneriyi kabul etmesi halinde Hürmüz Boğazı'nın 6'ncı gün açılacağını ve 7'nci gün ABD ile nükleer müzakerelerin başlayacağını açıkladı. ABD basınında Trump'ın öneriye sıcak bakmadığı iddia edilirken, İran ile Suudi Arabistan arasında da Hürmüz Boğazı'nın güvenliğine ilişkin diplomatik temaslar sürüyor.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi önünde gazetecilere yaptığı açıklamada, ABD'nin öneriyi kabul etmesi halinde 7 günlük sürecin başlayacağını söyledi. Arakçi, ilk adımların 4-5 gün içinde tamamlanacağını, Hürmüz Boğazı'nın 6'ncı gün açılacağını ve 7'nci gün ABD ile nükleer program konusunda görüşmelerin başlayacağını belirtti. Arakçi, "Yedi günlük süre ABD bu planı kabul ettiği anda başlayacak" dedi.

HÜRMÜZ BOĞAZI, İRAN'IN ÖNEMLİ PAZARLIK KOZU

Savaş öncesinde dünya petrol ve gaz ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı'ndaki ulaşımın aksaması, İran'ın ABD ve müttefikleri karşısındaki en önemli pazarlık kozlarından biri olarak değerlendiriliyor. ABD medyasında yer alan haberlere göre, Boğaz'daki gelişmeler, küresel enerji piyasalarında petrol ve akaryakıt fiyatlarının yükselmesine neden olurken, ABD'de enflasyon üzerindeki baskıyı da artırıyor.

Yükselen enerji fiyatlarının, kasım ayında yapılacak Kongre ara seçimleri öncesinde ABD Başkanı Donald Trump ve Cumhuriyetçi Parti açısından siyasi sonuçlar doğurabileceği belirtilildi. Beyaz Saray ise İran savaşı konusunda arabulucularla "olumlu ve yapıcı" görüşmeler yürütüldüğünü açıkladı. Ancak ABD merkeli gazete Wall Street Journal'ın haberine göre Trump, İran'ın taleplerini karşılayacağından şüphe duyuyor ve yakın çevresine İran'a yönelik yeni bir bombardıman kampanyasının olası olduğunu söyledi.

ÖNERİ, HAZİRAN AYINDAKİ ANLAŞMAYA BENZİYOR

Katar aracılığıyla ABD'ye iletilen İran önerisinin, haziran ayında varılan ancak kısa sürede çöken geçici anlaşmaya benzediği belirtildi. Yeni öneride, önceki anlaşmada öngörülen 60 günlük sürenin aksine daha hızlı bir takvim oluşturulması dikkati çekti. İran'ın haziran ayındaki anlaşmanın ardından Hürmüz Boğazı'nda gemilere yönelik saldırıları yeniden başlatmasıyla süreç sona ermişti. Trump'ın ise yüksek petrol fiyatlarına rağmen yeni bir anlaşmaya ulaşmak için acele etmediği ifade edildi.

KATAR ARABULUCULUK ROLÜNÜ SÜRDÜRÜYOR

Diplomatik temasların yeniden hareketlendiği bir dönemde Katar Başbakanı, cuma günü İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ile görüştü. Katar, İran ile ABD arasındaki dolaylı görüşmelerde önemli arabuluculardan biri olarak öne çıkıyor.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio da daha önce yaptığı açıklamada, taraflar arasında görüş alışverişi için bir fırsat oluşması halinde bunu değerlendireceklerini söylemişti. Ancak taraflar arasındaki güven sorununun devam ettiği kaydedildi. ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırıları ile İran ve ABD'nin önceki anlaşmanın ihlali konusunda birbirlerini suçlaması, yeni bir anlaşmaya ilişkin beklentileri sınırlıyor.

YEMEN ANLAŞMANIN KAPSAMINDA MI?

İran'ın önerisinin Lübnan'ı kapsayacağı belirtilirken, Yemen'deki çatışmaların anlaşma kapsamına alınıp alınmayacağı henüz netlik kazanmadı. Husilerin Kızıldeniz'deki Babülmendeb Boğazı'na yönelik tehditlerinin artması, küresel ticaret açısından yeni bir risk oluşturuyor.

Suudi Arabistan'ın ise İran'ın son teklifine temkinli yaklaştığı bildirildi. Körfez ülkelerinin daha önce Hürmüz Boğazı konusunda müzakerelerin yeniden başlamasını desteklediği, ancak Yemen'deki gelişmeler ve Suudi petrol altyapısına yönelik saldırıların ardından Riyad'ın tutumunun değiştiği ifade edildi.

İRAN-SUUDİ ARABİSTAN TEMASI

Diplomatik girişim kapsamında İran'ın Suudi Arabistan ile de temas kurduğu bildirildi. İran Dışişleri Bakanlığı, Arakçi'nin Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Prens Faysal bin Ferhan'a İran ile Umman arasında Hürmüz Boğazı'ndaki güvenli deniz taşımacılığına ilişkin varılan mutabakat hakkında bilgi verdiğini açıkladı.

Hürmüz Boğazı'nın büyük ölçüde kapalı kalması ve savaşın bölgeye yayılması, küresel petrol arzı üzerindeki baskıyı artırırken, Suudi Arabistan'ın güvenlik endişelerini de büyüttü.

SUUDİ ARABİSTAN'DA GÜVENLİK İŞ BİRLİĞİ ARTIRILIYOR

Suudi Arabistan'ın savunma kapasitesini güçlendirmeye yönelik bölgesel iş birliği de sürüyor. Türkiye ve Pakistan savunma yetkilileri, dün Riyad'da bir araya gelerek bölgedeki güvenlik durumunu, istihbarat paylaşımını, askeri koordinasyonu ve kuvvetlerin entegrasyonunu görüştü. Toplantı, Suudi Arabistan, Pakistan ve Türkiye dışişleri bakanlarının Mekke Ortak Savunma Anlaşması kapsamında gerçekleştirdiği görüşmeden bir gün sonra yapıldı.

İran yönetimi birlik görüntüsü vermeye çalışsa da diplomasi konusunda ülke içinde görüş ayrılıkları bulunduğu belirtildi. Bazı muhafazakar isimler, Pezeşkiyan ve Arakçi'nin diplomatik girişimlerini eleştirirken, İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf da ülkedeki farklı yaklaşımlara dikkati çekti. Galibaf, savaş söyleminin nasıl sonuçlandırılacağına ilişkin bir mekanizma sunulmadan sürdürülmesinin de, ülkenin kapasitesinin küçümsenmesinin de yanlış olduğunu kaydetti.

Arakçi ise yaklaşık 7 aydır devam eden ABD-İsrail savaşı sırasında İran'da 5 binden fazla kişinin hayatını kaybettiğini açıkladı.