Ana içeriğe geç

Biz Gazeteciyiz Haberleri, son dakika haberleri, yerel en güncel gelişmeler, siyaset, ekonomi, sağlık, eğitim, gündem, spor, teknoloji ve Türkiye geneli tüm özel haberler...

Theranos skandalından 2 yıl sonra: Elizabeth Holmes’in bilinmeyen yüzü

Tek damla kanla yüzlerce test yapma vaadiyle Silikon Vadisi’nin yıldızına dönüşen, ardından dolandırıcılıktan hapis cezasına çarptırılan Elizabeth Holmes,...

SON DAKİKA
Theranos skandalından 2 yıl sonra: Elizabeth Holmes’in bilinmeyen yüzü

2015 yılında Forbes, biyoteknoloji girişimcisi Elizabeth Holmes’i, kurucusu olduğu Theranos’un 9 milyar dolarlık değerlemeye ulaşmasının ardından ABD’nin kendi servetini yaratan en genç ve en zengin kadın milyarderi olarak tanımladı.

Theranos skandalından 2 yıl sonra: Elizabeth Holmes’in bilinmeyen yüzü
Theranos skandalından 2 yıl sonra: Elizabeth Holmes’in bilinmeyen yüzü

Ancak Holmes’in büyük vaatlerle tanıttığı, yalnızca tek bir damla kanla çok sayıda test yapabildiği öne sürülen teknoloji kısa süre içinde bir dolandırıcılık skandalına dönüştü. Theranos’un test yöntemlerinin iddia edildiği gibi çalışmadığının ortaya çıkmasıyla şirketin değeri ve Holmes’in itibarı hızla çöktü. Yatırımcıları dolandırmaktan suçlu bulunan Holmes, 2022 yılında 11 yılı aşkın hapis cezasına çarptırıldı.

Holmes’in göz kamaştırıcı yükselişi ve ardından gelen düşüşü, Silikon Vadisi’nin en çarpıcı skandallarından biri olarak hafızalara kazındı. Theranos’un hikâyesi çok sayıda podcast ve kitaba konu olurken Alex Gibney’nin HBO belgeseli “The Inventor: Out for Blood in Silicon Valley” ile Amanda Seyfried’in Holmes’i canlandırdığı ve bu rolle Emmy kazandığı mini dizi “The Dropout”ta da anlatıldı.

Holmes’in hukuki itiraz yollarını tükettiği dönemi konu alan “You Can See Everything”, Theranos kurucusunun Mayıs 2023’te federal cezaevine teslim olmasından 34 gün öncesinde başlıyor.

Holmes ve eşi Billy Evans, hayatlarını kayıt altına alması için bir film ekibini evlerine davet ediyor. Ortak yönetmenler Nathan Fielder ve Lance Oppenheim, çiftin “radikal şeffaflık” vaadiyle kiraladığı eve girerek kamera kayıtlarına başlıyor.

Oppenheim’in önceki işlerine aşina olmayanlar için yönetmenin “Some Kind of Heaven” ve “Spermworld” gibi belgeselleri, kurmaca dışı anlatımı sinemasal biçimcilikle buluşturuyor. Oppenheim, son olarak anlatı türündeki ilk yönetmenlik çalışması “Primetime” ile gündeme gelmişti.

Fielder ise yaratıcısı ve sunucusu olduğu, kendisinin kurgusal bir versiyonunu canlandırdığı mizahi belgesel dizisi “Nathan For You” ile tanındı. Ardından gelen “The Rehearsal”da da tuhaf mizahı ve ironiyi bir araya getirerek gerçeklik, yapaylık ve performans arasındaki sınırları hicivli bir dille sorguladı.

Bu üç kelime, ikiliyi Elizabeth Holmes hakkında bir film çekmek için ideal ortak yönetmenler haline getiriyor: gerçeklik, yapaylık ve performans. Fielder ile Oppenheim, kolayca tanımlanıp açıklanamayacak kadar katmanlı, izleyiciyi içine çeken ve uzun süre tartışılacak bir filme imza atmış. “You Can See Everything”, yalnızca izlenmekten ziyade deneyimlenmesi gereken yapımlardan biri.

Filmin ilk bölümünde Fielder, kiraladıkları sahil evinde Holmes ve Evans’ı bekliyor, çiftin gündelik yaşamını gözlemliyor ve Theranos skandalı ile mahkumiyet sonrası hayatları hakkında doğrudan sorular yöneltiyor. Holmes ise soruları geçiştirmeye çalışıyor. Gözlerini kırpmadan Fielder’a bakan Holmes, “Dünya benimle ilgili doğru olmayan bir gerçeğe inanıyor” diyerek kendisini savunuyor.

Dolandırıcılıktan hüküm giymiş Holmes, suçsuz olduğuna dair inancını koruyor. Üstelik bu tavrı, sıradan bir yalancının savunmasından çok daha karmaşık bir tablo ortaya koyuyor. Holmes, kendi olay anlatısına gerçekten inanıyor gibi görünüyor; öyle ki, kurduğu manipülasyonun sınırlarını aşarak kendi yarattığı alternatif gerçekliğin içinde yaşıyor izlenimi veriyor. Belki de Oppenheim ve Fielder kadar usta bir hikâye anlatıcısı; belki de kendi kurgusuna bütünüyle inanmış durumda. Ya da her ikisi birden.

Film boyunca Fielder, çoğu zaman dile getirilmeyen soruları doğrudan sormaktan çekinmiyor. Evans'ı da sorgulayan yönetmen, ona bir noktada, “Neden sözlerinle bu kadar garip ve imalı davranıyorsun?” diye soruyor.

Ortaya çıkan görüntüler hem açıklayıcı hem de gerilim yüklü. Yer yer şaşırtıcı, çoğu zaman ise kuru mizahıyla güldüren film, izleyiciyi rahatsız edici sorularla baş başa bırakıyor.

Filmin ortalarına gelindiğinde Holmes cezaevine giriyor ve aradan iki yıl geçiyor. Kapalı, klostrofobik atmosfer yerini yeni bir döneme bırakırken filmin bakış açısı da değişiyor. Üstelik bu, son değişim olmuyor. Bu kez Evans, belgeselin ikinci ve giderek daha rahatsız edici odağı haline geliyor.

Aslında sahil evinde de huzursuz edici bir varlık olarak öne çıkan Evans'ın, Holmes kadar manipülatif olduğu giderek belirginleşiyor. Duşta çekilen, kimsenin talep etmediği tamamen çıplak görüntüsünün kaydedilmesine bile itiraz etmiyor.

Bir de şu soruyu sormadan geçmek mümkün değil: İnsan duş alırken neden dişlerini fırçalar?

Holmes gibi Evans da neredeyse hiç göz kırpmıyor. Kamera önünde belgeselin anlatısını kontrol etmeye çalıştığına tanık oluyoruz. Üstelik Holmes adına konuşma hakkını kendinde görüyor ve eşinin hapsedilmesini adeta yeni bir iş modeline dönüştürmüş durumda. Theranos 2.0'ın yolda olduğuna inanıyor.

Filmin devamında yaşananlar ise yapımın bütünü gibi, önceden anlatılarak etkisi azaltılmaması gereken türden. “You Can See Everything”i en iyi, hakkında hiçbir şey bilmeden izlemek mümkün.

“You Can See Everything”i büyüleyici kılan, giderek derinleşen katmanları ve son derece bilinçli anlatı tercihleriyle hem kendi yapısını hem de izleyicinin algısını sürekli altüst etmesi.

Başlangıçta film, hem kendilerini hem de çevrelerindekileri manipüle eden iki insanın hikâyesini anlatıyor. Bu hikâyenin yarattığı azımsanmayacak ölçüde bir schadenfreude, yani başkasının felaketinden duyulan haz da var. Sahte bir sağlık teknolojisi vaadiyle insanları kandıran bir girişimcinin kaçınılmaz sonuyla yüzleşmesini izlemek, ilk bakışta adaletin yerini bulması gibi görünüyor.

Ancak film kısa sürede “Kim kimi oynuyor?” sorusunun etrafında şekillenen gerilimli bir oyuna dönüşüyor. Holmes ile Evans arasındaki folie à deux (iki kişinin paylaştığı sanrı), Fielder'ın da hikâyeye dahil olmasıyla bir folie à trois'a, yani üç kişilik bir yanılsamaya evriliyor. Ardından izleyicilerin de dahil olduğu daha geniş bir algı karmaşasına dönüşüyor. Çünkü bu görüntülere tanıklık etmek, başka birinin paralel gerçekliğine adım atmak ve onun yanılsamasının giderek yayıldığını görmek gibi.

Hikâye ilerledikçe anlatının odağı da değişiyor: Başlangıçta kimseyi manipüle etmediğine kendini inandırmış bir manipülatörü izlerken, bu kez belgeseli ve yapım ekibini yönlendirmeye çalışan bir partner tarafından manipüle ediliyor gibi görünen bir kadınla karşılaşıyoruz. Yönetmenler bu oyunun farkında olduklarını gösterirken izleyiciyi yeniden aynı soruyla baş başa bırakıyor: Kim kimi manipüle ediyor?

Hâlâ takip edebiliyor musunuz?

Güzel. Çünkü tam da “You Can See Everything”in işleyişini çözdüğünüzü düşündüğünüz anda beklenmedik bir konuk ya da yeni bir tematik katman devreye giriyor. Film, sürekli açılan ve içinden başka bir hikâye çıkan bir matruşka bebek gibi, izleyiciyi yeni sorularla karşı karşıya bırakıyor.

Bu sürükleyici mise en abyme (eserin kendi içine dönerek kendisini yansıttığı anlatı yapısı), aldatma temasının ötesine geçerek performansın, dilin ve iletişimin sınırlarını da sorguluyor. Holmes'in Fielder'a gönderdiği “You can totally see everything” mesajından —burada “can” kelimesi özellikle önemli— Fielder'ın çifte ünlü Abbott ve Costello skeçi “Who's on First?”i izlettiği sahneye kadar film, tek bir kelimenin ya da varsayılan bir yanlış anlamanın nasıl bir açık kapıya dönüşebileceğini gösteriyor. Daha da önemlisi, dilin algıyı değiştirmek ve gerçekliği çarpıtmak için nasıl kullanılabileceğini ortaya koyuyor.

Bu açıdan “You Can See Everything”, Fielder ve Oppenheim'ın dolandırıcıların kendi propagandalarına kendilerinin de inanarak başkalarını nasıl peşlerinden sürüklediğini anlattığı, çağımıza dair karanlık bir portreye dönüşüyor. Filmde Elon Musk'ın adının birkaç kez geçmesi de bu bağlamda anlam kazanıyor. X'in kurucusunun ilerleme ve ifade özgürlüğü söylemleri üzerinden kendi dünya görüşünü dayatması, Sam Altman gibi teknoloji dünyasının önde gelen isimlerinin eleştirel düşünme süreçlerini makinelere devretme fikrini teşvik etmesi ya da Mark Zuckerberg'in tartışmalı uygulamalarını inovasyon söylemiyle örtmesi… Film, bütün bu örnekler üzerinden izleyiciyi daha büyük bir soruyla karşı karşıya bırakıyor: Dolandırıcıların çağında, kendimizi neden sürekli şarlatanların manipülasyonuna açık hale getiriyoruz?

Belki de bunun nedeni, kendimize anlattığımız hikâyelerin ve inandığımız yalanların başkaları tarafından istismar edilebileceğini fark etmememiz. Belki de dilin ve niyetin kolayca eğilip bükülebilen, sınırları belirsiz kavramlara dönüşmesi. Ya da gerçek, savaşın ilk kurbanı olmanın ötesinde, eleştirel düşünme yetimizi kendi isteğimizle terk ettiğimizde kaybettiğimiz ilk şey olduğu için.

“You Can See Everything”in nihilizme savrulduğunu, hiçbir gerçeğin bilinemeyeceğini ileri sürdüğünü ya da hesap verebilirlik gibi temel bir meseleyi göz ardı ettiğini söylemek mümkün değil. Film yalnızca soru sormaktan ve bu soruları daha ileri taşımaktan çekinmiyor. Son sahnelerinde, kurmaca ve kurmaca dışı yapımları birbirinden ayırmak için kullanılan keyfi tanımlara ilişkin, gözden kaçması son derece kolay bir anı beklenmedik biçimde görünür kılıyor. Böylece belgesel sinemada nesnelliğin doğasıyla yüzleşirken izleyicinin yargılarının nasıl şekillendiğini de sorguluyor.

Kulağa oldukça karmaşık geliyor. Filmi zihninizde yeniden canlandırdığınızda ya da başka bir sinemaseverle üzerine konuştuğunuzda da gerçekten kafa karıştırıcı bir yolculuk olduğu anlaşılıyor. Fielder'ın filmin sonlarına doğru söylediği gibi: “Bu çok karmaşık.” Ancak düşündürücü, şaşırtıcı ve baş döndürücü olduğu kadar “You Can See Everything”, baştan sona absürt ve büyüleyici bir seyirlik.

Filmi hangi açıdan ele alırsanız alın, onu “Cameraperson”, “Grizzly Man”, “Citizenfour”, “The Act of Killing”, “The Imposter” ve “No Other Land” gibi yapımlarla birlikte modern belgesel sinemanın öne çıkan eserleri arasında değerlendirmek mümkün. Üstelik Akademi Ödülleri adaylıkları açıklandığında bir ilke imza atmasını da umabilirsiniz. Bugüne kadar hiçbir belgesel, Oscar tarihinde En İyi Film kategorisinde aday gösterilmedi. Belki de bu yıl, sinemanın en tuhaf ve en büyüleyici yapımlarından biri bu durumu değiştirebilir.

"You Can See Everything" şu anda İngiltere, İrlanda ve Norveç'te vizyonda. Avrupa sinemalarındaki kademeli gösterimi bu yıl boyunca devam ediyor; İtalya'da 27 Kasım, Almanya'da 3 Aralık, İspanya'da 25 Aralık ve Fransa, Belçika ve Lüksemburg'da 30 Aralık'ta sinemalarda gösterime girecek.

Okur görüşleri
0 yorum
Yorum yaz
Yorumlar yayın ilkelerine göre incelenir.
Yorumları göster0 yorum
Henüz yorum yapılmamış. İlk Yorumu Siz Yapın
Puan Durumu
Trendyol Süper Lig
#TakımOP
1 GALATASARAY 11 28
2 TRABZONSPOR 11 25
3 AMED SPORTİF FAALİYETLER 11 23
4 BEŞİKTAŞ 11 22
5 KASIMPAŞA 11 20
6 FENERBAHÇE 11 19
7 KOCAELİSPOR 11 19
8 İSTANBUL BAŞAKŞEHİR FK 11 17
9 ARCA ÇORUM FK 11 16
10 GÖZTEPE 11 15
11 ÇAYKUR RİZESPOR 11 14
12 ERZURUMSPOR FK 11 14
13 CORENDON ALANYASPOR 11 12
14 GENÇLERBİRLİĞİ 11 11
15 TÜMOSAN KONYASPOR 11 8
16 GAZİANTEP FUTBOL KULÜBÜ 11 8
17 SAMSUNSPOR 11 7
18 EYÜPSPOR 11 3
20.11.2026 23:35
Daha fazla yükle