AB: Enerji şoklarına karşı Avrupa’da rafineri kapasitesi artmalı

Avrupa Birliği (AB), son 20 yılda gerileyen petrol rafinerisi kapasitesini yeniden artırmayı hedefliyor. Enerjiden Sorumlu Avrupa Komisyonu Üyesi Dan Jørgensen, jeopolitik istikrarsızlığın ve uzun süredir devam eden akaryakıt arzındaki daralmanın bir “uyarı niteliği taşıması gerektiğini” söyledi.

Orta Doğu'da uzayan savaş, Körfez bölgesindeki rafinerilere yönelik saldırılar ve Ukrayna'nın Rus rafinerilerine düzenlediği saldırılar, zaten sıkışık olan küresel motorin piyasası üzerindeki baskıyı artırdı ve enerji fiyatlarının yükselmesine yol açtı.

Danimarkalı Komisyon üyesi Jørgensen, çarşamba günü gazetecilere yaptığı açıklamada, “Bu eğilimi tersine çevirmeli ve Avrupa'da yeterli ve esnek bir rafineri kapasitesine sahip olduğumuzdan emin olmalıyız. Hem bugün hem de gelecekte. Bu yalnızca ekonomik rekabet gücü meselesi değil, aynı zamanda bir güvenlik meselesi,” dedi.

Almanya, İtalya, İspanya, Hollanda, Fransa ve Belçika, AB'nin toplam petrol rafinerisi kapasitesinin en büyük bölümünü oluşturuyor. Ancak Avrupa Komisyonu'na göre, son 20 yılda Birlik genelindeki rafinerilerin yaklaşık dörtte biri kapandı ve toplam kapasite yaklaşık yüzde 10 azaldı.

Avrupa Komisyonu, mevcut tesislerde yakıt üretimini artırmanın yollarını araştırmak üzere çarşamba günü Avrupalı rafineri işletmecileriyle görüşmelere başladı. Teknik düzeyde yeni görüşmeler yapılması planlanırken, kaydedilen ilerlemeyi değerlendirmek üzere 2027'nin başında bir toplantı daha düzenlenecek.

Komisyon, sektör temsilcilerinin bazı öneriler sunduğunu ve bu önerilerin değerlendirileceğini bildirdi. Ancak planların kapatılan tesislerin yeniden açılmasını mı, mevcut rafinerilerin genişletilmesini mi yoksa yeni kapasite yatırımlarını mı kapsayacağına ilişkin ayrıntı paylaşılmadı.

Jørgensen, “Avrupa'daki rafineri tesislerinin üretimini artırmak için çalışacağız. Sektörün değerlendirmemiz gereken bazı önerileri var,” ifadelerini kullandı.

Bu girişim, Brüksel'de giderek daha fazla kabul gören bir gerçeğe işaret ediyor: Ham petrol tedarikini güvence altına almak tek başına yeterli değil. AB'nin, ham petrolü ekonomisinin ihtiyaç duyduğu akaryakıta, jet yakıtına ve diğer petrol ürünlerine dönüştürecek sanayi kapasitesine de sahip olması gerekiyor.

Akaryakıt sıkıntısı fiyatlar üzerindeki baskıyı uzatabilir

Avrupa Komisyonu, Uluslararası Enerji Ajansının (IEA) son değerlendirmelerine dayanarak küresel akaryakıt piyasasındaki arz sıkışıklığının 2027 boyunca devam etmesini bekliyor. Ham petrol piyasaları istikrara kavuşsa bile bu durumun akaryakıt fiyatları üzerindeki baskıyı uzatabileceği belirtiliyor.

Rafineriler, jet yakıtı da dahil olmak üzere yakıt arzının sürdürülmesine şimdiye kadar katkı sağladı. Ancak AB yetkilileri, yeni jeopolitik şoklara karşılık verebilmek için Birliğin yeterli esnek üretim kapasitesine sahip olmayabileceğinden endişe ediyor.

AB'nin en üst düzey enerji yetkilisine göre rafineri kapasitesi, Birlik açısından ekonomik rekabet gücünün yanı sıra ekonomik güvenlik meselesi hâline geldi.

Motorin, kara yolu taşımacılığı, tarım ve sanayi faaliyetleri için temel öneme sahipken jet yakıtı havacılık sektörü açısından kritik rol oynuyor. Yakıt arzı, AB'nin askerî hareket kabiliyeti ve savunmaya hazırlık düzeyi açısından da önem taşıyor.

Avrupa Komisyonu, yurt içindeki rafineri üretiminin artırılmasıyla kısa vadeli arz sıkıntılarının hafifletilmesini ve Avrupa'nın dış kaynaklı şoklara karşı kırılganlığının azaltılmasını hedefliyor.

Ancak ham petrol fiyatlarının yüksek seyretmesi veya küresel arz kesintilerinin devam etmesi durumunda rafineri üretiminin artırılması, akaryakıt fiyatlarının mutlaka düşeceği anlamına gelmiyor.

Enerji güvenliği ile iklim hedefleri arasında denge arayışı

Rafineri kapasitesini korumaya yönelik girişim, AB'nin iklim hedefleriyle de çıkar çatışması yaratıyor.

Brüksel, ithal fosil yakıtlara bağımlılığını azaltmak istiyor. Ancak geçiş sürecinde ekonomisinin tükettiği yakıtları da güvence altına almak zorunda.

Avrupa rafinerileri, yüksek işletme maliyetleri, yurt dışındaki daha büyük tesislerle rekabet ve elektrifikasyonun ilerlemesiyle birlikte geleneksel ulaşım yakıtlarına yönelik talebin uzun vadede düşecek olması nedeniyle baskı altında.

Bu gerilemeyi tersine çevirmek önemli yatırımlar gerektirebilir. Ancak Komisyon henüz mali teşvikler, düzenleyici değişiklikler ya da somut kapasite hedefleri açıklamış değil.

Şimdilik öncelik, Avrupa’da hâlihazırda faaliyette olan tesislerden üretimi artırabilecek önlemleri belirlemek gibi görünüyor.

Mevcut rafinerilerin kapasitesini genişletmek, yıllar süren yatırım ve izin süreçleri gerektiren yeni tesisler kurmaktan daha hızlı bir yanıt sağlayabilir.

Kapalı rafinerilerin yeniden açılması veya yeni tesisler inşa edilmesi ise daha karmaşık; yatırımcıların, söz konusu varlıkların ömrü boyunca talebin harcamayı haklı çıkaracağına dair güven duyması gerekiyor.

Brüksel için asıl soru, sanayiyle yürütülen görüşmelerin, Avrupa fosil yakıtlardan uzaklaşırken atıl kalma riski taşıyan yatırımları teşvik etmeden, fiyat baskılarını hafifletecek ek yakıt arzını yeterince hızlı sağlayıp sağlayamayacağı.

AB’nin petrol rafinerilerini koruma girişiminde Polonya başı çekiyor

29 Ekim’deki AB enerji bakanları toplantısı öncesinde Polonya, Çekya ve Slovakya, Brüksel’den Birliğin petrol rafinerilerini korumak için uzun vadeli bir strateji geliştirmesini istedi. Euronews’ün gördüğü bir belgeye göre, ülkeler tesis kapatmalarının AB’nin ithal yakıtlara bağımlılığını daha da derinleştirebileceği uyarısında bulunuyor.

Euronews’ün ulaştığı belgede üç ülke, Komisyonun iklim hedeflerini yerli rafinaj kapasitesini koruma ihtiyacıyla dengelemesi gerektiğini savunuyor ve Orta Doğu krizini, dizel, havacılık yakıtı ve diğer rafine ürünlerin tedarikinin garanti edilemeyeceğinin kanıtı olarak gösteriyor.

Belgede, “Ham petrol tedarik güvenliği ile rafine ürün tedarik güvenliği birbirinden farklı zorluklardır. Uygun işleme kapasitesi olmadan ham petrol, dizel veya havacılık yakıtının yerini tutamaz,” ifadeleri yer alıyor.

Üç hükümete göre, havacılık, deniz taşımacılığı, tarım, savunma ve acil servisler sıvı yakıtlara ihtiyaç duymaya devam edecek. Bu da yerli rafinaj kapasitesini stratejik bir mesele haline getiriyor.

Komisyonun rafinaj kapasitesini değerlendirme planlarını memnuniyetle karşılarken, sektörün rekabet gücünü koruyacak ve onu gelecekteki arz kesintilerine karşı koruyacak somut önlemler talep ediyorlar.