Adını ne isterseniz koyun, ama Taiwan Pavyonu demeyin.
Gwangju Bienali, pavyonunun adını “Taiwan Pavyonu”ndan “NTMoFA Pavyonu”na çevirdikten sonra, Tayvan’dan nasıl söz ettiği nedeniyle eleştiri oklarının hedefi olan son kurum oldu.
Diğer katılımcıların pavyonları ülkeleriyle anılırken, Tayvan’ın pavyonu ise organizatör kurumun, yani Ulusal Taiwan Güzel Sanatlar Müzesi’nin adıyla tanımlanıyor.
Bu istisnai adlandırma, Tayvanlı sanatçılar ve hükümet yetkililerinden sansürsuçlamalarını beraberinde getirdi. Aynı zamanda sanat dünyasını, Tayvan’ın adının etrafındaki gerilimli siyasi tartışmalara yeniden çekti.
Adı başka olsa da aynı pavyon
15 Ağustos’ta Instagram’da yayımlanan bir açıklamada, projeye katılan 10 sanatçı ve küratör Chen Hsiang-Wen, girişimin Nisan ayında “Taiwan Pavyonu” adıyla kabul edildiğini, ardından vakfın kendilerinden habersiz biçimde adını değiştirdiğini söyledi.
NTMoFA’nın isim değişikliğine defalarca itiraz ettiğini ve vakıfla müzakere etmeye çalıştığını belirttiler.
Ayrıca bunun, “diplomatik baskı ve ekonomik kaynakların” sanatçıları sansürlemek için kullanıldığı siyasi iklimin bir parçası olduğunu söyleyerek kararı kınadılar.
Tayvan Kültür Bakanlığı sanatçılarına destek verdi. Bakanlık, önerinin 2 Nisan’da “Taiwan Pavyonu” adıyla onaylandığını ve 23 Nisan’da imzalanan anlaşmanın da pavyona aynı adla atıfta bulunduğunu açıkladı. Bakanlığa göre pavyon Haziran ayına kadar bu adla anılıyordu; vakıf ancak o zaman onu “NTMoFA Pavyonu” olarak adlandırmaya başladı.
Gwangju Bienali Vakfı, siyasi sansür suçlamalarını reddetti. 19 Ağustos’ta yayımladığı açıklamada anlaşmazlığı “idari bir farklılık” olarak nitelendirdi ve bunun serginin içeriği ya da ifade özgürlüğü üzerinde hiçbir etkisi olmadığını savundu.
İsimlendirme ve teşhir
Çin, Tayvan’ın kendi adıyla anılmasına uzun süredir karşı çıkıyor. Avrupa şirketleri ve kültür kurumları yıllar boyunca Pekin’in taleplerine boyun eğdi.
2002’de São Paulo Bienali’nin organizatörleri, Çin’in etkinlikten sanatçılarını çekmekle tehdit etmesinin ardından pavyonun adından “Taiwan” ibaresini çıkardı. Tayvanlı sanatçı Chang Chien-chi buna, enstalasyonunu kapatarak karşılık verdi; diğer ülkelerden sanatçılar da tabelalarındaki harfleri bağışladı (kaynak İngilizce) ve delegasyonun sergisinin üzerine “TAIWAN” yazısını oluşturdu.
Tayvan geçmişte ulusal pavyon olarak Venedik Bienali’ne katılıyordu, ancak Pekin’in baskıları sonrası 2001’de bu statüsünü kaybetti. O tarihten beri Taipei Güzel Sanatlar Müzesi, Tayvan pavyonunu yan etkinlik olarak organize ediyor.
İş dünyası da benzer baskılarla karşılaştı.
2018’de Çinli yetkililer, çok sayıda havayolu şirketiyle temasa geçerek internet sitelerinde Tayvan’ı ülke olarak tanımlamayı bırakmalarını talep etti. Air France, British Airways ve Lufthansa, Tayvan’a ilişkin ifadelerini değiştiren (kaynak İngilizce) Avrupa havayolları arasında yer aldı.
Aynı yıl otel zinciri Marriott, bir müşteri anketinde Tayvan, Tibet, Hong Kong ve Makao’yu ayrı ülkeler olarak listelemesi nedeniyle Çin’de tepki çekti. Marriott özür diledi ve Çin’deki internet sitesi ile uygulaması geçici olarak kapatıldıktan sonra, Çince listelerinde “Taiwan, China” ifadesini kullanmaya başladı.
Ancak Avrupa son dönemde bu oyuna katılmaya daha az istekli.
Geçen yıl Avrupa Birliği, BM’nin 2758 sayılı kararının Tayvan’ı Çin’in parçası olarak kabul ettiği yönündeki Pekin iddiasını reddetti. Bu yıl temmuz ayında ise Avrupa Parlamentosu daha da ileri giderek Doğu Asya’ya ilişkin tavsiye kararında Tayvan’dan 44 kez söz etti ve onu AB’nin “güvenilir, kilit bir demokratik ortağı” olarak tanımladı.
