Basın özgürlüğü anlamında tarifi zor günler içindeyiz. Hatta artık gazeteciliğin yapılması imkânsız hale gelmek üzere olduğunu bile söyleyebiliriz. Geçtiğimiz günlerde Halk TV’nin ardından Sözcü TV’ye de kayyım atanması ile özgür basın adına kapkara bir güne daha imza atıldı. Bunun sonunun nerede olduğunu ve bu durumun memleket için hangi acı sonuçları doğuracağını kimse bilmiyor, hep birlikte yaşayıp göreceğiz. Ancak şu bir gerçek ki, basın yoksa haber yoktur, haber yoksa bilgi yoktur, bilgi yoksa gerçek kaybolur. Öyle bir ülkeye de demokratik bir ülke denebilir mi sorusunun cevabını ise gazetecilerin değil, haber alma hakkı elinden alınan halkın vermesi gerekir. Bu haftaki yazıda basın özgürlüğü karnemize Atatürk’ün yaklaşımı üzerinden bakmayı seçtim.
SİLAHTAN ÖNCE KALEM
Tarih: 1 Kasım 1918, Yer: İstanbul. Mondros Ateşkes Antlaşmasının imzalanmasının üzerinden iki gün geçmiş, şehir işgalin eşiğinde, yenilginin ağırlığı herkesin omzundaydı. Tam o günlerde yeni bir gazete doğdu, adı Minber’di. Sahibi ve başyazarı Ali Fethi (Okyar) Bey'di, ortaklarından biri de Mustafa Kemal. Mustafa Kemal, Fethi Bey'le birlikte bu gazeteyi düşüncelerini yayımlamak için kullandıklarını söylemişti. Her gün yayımlandı Minber, 22 Aralık 1918'de ise son sayısını çıkardı. Kısa bir ömürdü ama Anadolu'da başlayacak basın hayatının ilk adımıydı. Bir asker, savaşın en karanlık günlerinde silahtan önce kaleme sarılmıştı.
Sonra Anadolu'ya geçti, kongreler toplandı, Milli Mücadele adım adım örgütlendi. Sivas Kongresi biter bitmez, 14 Eylül 1919'da, Sivas'ta İrade-i Milliye gazetesini kurdu. Yazı işlerini Mazhar Müfit (Kansu) üstlendi, gazete Mustafa Kemal'in yakın takibinde çıktı. Mücadelenin sesi ve yarı resmi organı oldu bu gazete. Çünkü kurtuluşun yalnız cephede kazanılmayacağını, milletin neyle, niçin savaştığını bilmesi gerektiğini herkesten iyi biliyordu.
27 Aralık 1919'da Ankara'ya geldi. Sivas'taki gazete Ankara'ya taşınamayınca onun yerine yenisini çıkarmak istedi, Sivas'taki matbaayı da Ankara'ya getirtti. Gazeteye önce "Anadolu'nun Sesi" adını vermeyi düşündü, sonra Hâkimiyet-i Milliye'de karar kıldı. İlk sayı 10 Ocak 1920'de çıktı. Başlığın altında bir cümle vardı: "Mesleği: Milletin iradesini hâkim kılmaktır." Bu cümle Milli Mücadele'nin temel politikası, gazetenin de sloganı oldu. Mustafa Kemal bu gazetede editörlük ve başyazarlık yaptı. Yazılarının kimini kendi imzasıyla, kimini imzasız yayımladı, işgali, mücadeleyi ve memleketin dertlerini anlattı. Anadolu Ajansı'nın kuruluşuna da yine o öncülük etti.

“BASIN, MİLLETİN MÜŞTEREK SESİDİR”
Mustafa Kemal Paşa, 1 Mart 1922'de Meclis kürsüsünden “Matbuat milletin sadâ-yı umumisidir/ Basın, milletin müşterek sesidir" dedi; bir milleti aydınlatan, ona muhtaç olduğu fikrî gıdayı veren "bir kuvvet, bir mektep, bir rehber" saydı. Ülke daha savaştaydı, Büyük Taarruz'a altı ay vardı. Cephede bunca dert varken basını Meclis'in önüne bir mesele olarak getirmesi, ona ne kadar değer verdiğini gösteriyordu. Cumhuriyet'in ilanına bir ay kala, Eylül 1923'te, Viyana'nın Neue Freie Presse gazetesinin muhabirine çok açık konuştu: "Basın hiçbir sebeple tahakküm ve nüfuza tabi tutulamaz." Devletin adı daha konmamıştı ama kurucusu, basını baskıdan ve nüfuzdan uzak tutacağını dünyaya şimdiden ilan ediyordu.
5 Şubat 1924'te, İzmir'e gelen gazetecilerle sohbet ederken basından Cumhuriyet'in etrafında "çelikten bir kale" kurmasını istedi, "bir fikir kalesi, zihniyet kalesi." Gençti Cumhuriyet, henüz üç aylıktı ve onu ayakta tutacak olanın yalnız ordu değil fikir olduğuna inanıyordu. Kaleyi de silahla değil kalemle kuracaklardı.
Bir ay sonra, 1 Mart 1924'te, Meclis'in yeni toplanma yılını açarken bütün bu düşüncenin özünü iki cümleye sığdırdı: "Matbuatın tam ve vâsi hürriyeti hüsn-i istimal etmesi, ne derecede nazik bir vaziyet olduğunu da beyana lüzum görmem. Bilakis hürriyet-i matbuattan mütevellit mahazirin vasıta-i izalesi, yine binnefs hürriyet-i matbuattır, kanaatindeyiz." Bugünün Türkçesiyle söyleyelim: “Özgürlüğü iyi kullanmak kolay değildir, bunu biliyoruz, ama özgürlükten doğabilecek zararın ilacı yine özgürlüğün kendisidir. Yanlış habere çare doğru haberdir, kötü gazeteye çare iyi gazetedir.” Bunu söyleyen, yıllarca gazete çıkarmış, başyazı yazmış, sansürü de işgali de görmüş biriydi. Yüz iki yıl önce, savaştan yeni çıkmış, yorgun ama umutlu bir ülkenin Meclis'inde söylendi bu sözler. Bugün okuyunca ne kadar ileride durduklarını görüyor insan.
TELE 1’DEN BUGÜNE
Gelelim bugüne... Sınır Tanımayan Gazeteciler'in bu yılki endeksinde Türkiye 180 ülke arasında 163. sırada, geçen yıla göre dört basamak gerimizdeyiz. Türkiye Gazeteciler Sendikası'nın 13 Kasım 2026 tarihli listesine göre on yedi gazeteci ve medya çalışanı içeride, Kasım başında yayımlanan bir başka rapora göre bu sayı otuz üç. Yalnız Ekim ayında yirmi gazeteci gözaltına alındı, altısı tutuklandı. Ekim 2022'de Türk Ceza Kanununa eklenen 217/A maddesi, yani "halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma" suçu, meslek örgütlerinin raporlarında en sık rastlanan suçlamalar arasına girdi. BirGün muhabiri İsmail Arı bu iddiayla tutuklandı ve yetmiş beş gün Sincan'da kaldı. İlk duruşmada tahliye edildi. Dört buçuk ay dışarıda kalabildi. 21 Ekim'de, eski RTÜK Başkanı Ebubekir Şahin'in şikâyeti üzerine "kamu görevlisine hakaret" ve yine "yanıltıcı bilgiyi yayma" suçlamasıyla bir kez daha tutuklandı, şimdi yeniden içeride. Murat Ağırel ise fon krizine dair haberleri yüzünden yine "dezenformasyon" suçlamasıyla ev hapsindeyken 16 Ekim 2026 sabahı gözaltına alındı. Savcılık onu "suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama" soruşturmasına dahil etti, üç gün sonra da "üyesi olmadığı örgüte yardım" suçlamasıyla tutuklandı. Cezaevinden gönderdiği mesajda "Yapmadığım bir haber nedeniyle tutuklandım," dedi.
Açık Radyo'nun lisansı 2024'te RTÜK kararıyla iptal edilmişti. Danıştay iptali onayladı, radyo şimdi Anayasa Mahkemesi'nin kapısında bekliyor. Ekranlar da birer birer karardı bu dönemde. İlk önce 24 Ekim 2025 akşamı TELE 1'in ana haber bülteni vaktinden önce kesilmesiyle başladı. Kanalın kurucusu Merdan Yanardağ "casusluk" suçlamasıyla gözaltındayken kanala TMSF kayyım olarak atanmıştı. Altı ay sonra kanal 28 milyon lira muhammen bedelle satışa çıkarıldı, ihale daha sonra durduruldu. Kayyımın ardından kanaldan ayrılan gazeteciler internette TELE 2 Haber'i kurdular. RTÜK'ün istediği iki milyon liralık lisans bedelini ödeyemeyince 2 Ekim 2026'da onlar da yayına son verdi. Bugün TELE 3 olarak YouTube’dan yayın yapmaya gayret ediyorlar. Merdan Yanardağ, casusluk suçlamasıyla tutuklu…
14 Ekim 2026 sabahı, polis Halk TV'nin İstanbul'daki binasına girdi, kanala kayyım atandı, yayın durduruldu. En çok izlenen kanalın önünde onu en çok izleyenler, milyonlar ne yazık ki yoktu, kanal kapandığıyla kaldı, yüzlerce meslektaşımız işsiz. Bir ay sonra da sıra Sözcü'ye geldi. 17 Kasım 2026 sabahı polis Sözcü TV'nin binasında arama yaptı, yöneticiler gözaltına alındı, kanala ve sozcu.com.tr'ye kayyım atandı. Ekranda bant yayın dönmeye başladı. Yine yüzlerce gazeteci işsiz kalacak. İnternette de tablo farklı değil, yalnız son iki ayda iki bin yüz otuz yedi hesaba erişim engeli getirildi. Ama en önemlisi gerçekleri öğrenebileceğimiz mecra neredeyse kalmadı. Bu da halka bir sorumluluk yüklüyor, bence. Haber alma özgürlüğüne sahip çıkacaklar mı yoksa haberleri seyreder gibi haklarının elinden alınmasına itiraz edecekler mi? Bilmiyorum.
HABER ALMA HAKKINIZA SAHİP ÇIKIN
Sözün özü; Minber'in ilk sayısından bu yana yüz sekiz yıl geçti. O günün gazeteleri kurşun harflerle dizildi, Sivas'tan Ankara'ya at arabalarıyla taşındı. Bugün haber cebimizdeki telefona saniyeler içinde düşüyor. Araçlar bu kadar değişti ama Hâkimiyet-i Milliye'nin başlığının altındaki o cümlenin anlattığı iş değişmedi. Gazete hâlâ milleti aydınlatmak, onun sesini duyurmak için var. 1 Mart 1924'te söylenen o cümle Meclis zabıtlarında, ikinci devrenin yedinci cildinde duruyor hâlâ. Bir milletin kurucusunun kendi Meclis'ine bıraktığı bir ölçü bu, yalnız gazetecilere değil haber almak isteyen herkese bırakılmış bir emanet. O halde halk bu sorumluluğunu hatırlamalı ve yurttaşlık ödevi olarak haber alma hakkına sahip çıkmalı. Ayrıca bağımsız gazeteciliğe destek vermek de bir başka öneme sahip. Her YouTube kanalı olanı ve kendine gazeteci diyenleri kast etmiyorum ama sahiden sadece işini yapan bir avuç gazeteci hâlâ var. Örneğin; Hilmi Hacaloğlu, Ünsal Ünlü, TELE 3, ONLAR TV, KOZA TV ve tabii ki gazetemiz Gazete Pencere benim tercih ettiğim, desteklediğim ve bağımsızlığına inandığım birkaç mecra, size de tavsiye ederim. İzleyerek, beğenerek ve de küçük katkılarla yaşamalarına destek vermemiz gerekli hatta görevimiz bence. Çünkü onlar da giderse olan bitenden hiç haberimiz olmayacak. Karanlığın ortasında kaybolmamak için haber alma hakkınıza lütfen sahip çıkın…
Özlem Özdemir / Gazete Pencere
GALATASARAY
TRABZONSPOR
AMED SPORTİF FAALİYETLER
BEŞİKTAŞ
FENERBAHÇE
KASIMPAŞA
KOCAELİSPOR
İSTANBUL BAŞAKŞEHİR FK
ÇAYKUR RİZESPOR
ARCA ÇORUM FK
GÖZTEPE
ERZURUMSPOR FK
GENÇLERBİRLİĞİ
CORENDON ALANYASPOR
TÜMOSAN KONYASPOR
GAZİANTEP FUTBOL KULÜBÜ
SAMSUNSPOR
EYÜPSPOR










Yorum yaz
Yorumları göster0 yorum
Yorumu bildir