Mayınlı arazide diplomasi ve sünni siyasete Ankara formatı - Aydın Sezer

 Bilal Erdoğan’ın günlerdir konuşulan Lübnan seferini devletin resmi ve katı perspektifinden ziyade sadece sivil toplum veya vakıf kılıfıyla açıklamak pek mümkün görünmüyor. İlim Yayma Vakfı Mütevelli Heyeti Başkanı sıfatıyla yaptığı üç günlük ziyaret tam anlamıyla satır araları okunması gereken bir nabız yoklamaydı.

Ortada bir gerçekleri saptama ya da bilgi toplama misyonu var. Resmi hiçbir görevi bulunmayan bir ismin Beyrut’ta Cumhurbaşkanı Joseph Avn, Meclis Başkanı Nebih Berri, Başbakan Nevvaf Selam, Velid Canbolat ve dini liderler tarafından adeta devlet başkanı protokolüyle ağırlanması oldukça dikkat çekicidir. Bu durum meselenin basit bir Yunus Emre Enstitüsü etkinliği veya okçuluk sergisi olmadığını kör göze parmak misali ortaya koyuyor.

Ankara içeride ağır bir ekonomik buhranla yüzleşirken İsrail saldırganlığı ve bölgesel güç boşluklarıyla sarsılan Lübnan’a neden böyle bir ziyaret yapılıyor sorusu havada asılı duruyor. Okçuluk ve Osmanlı mirası ambalajının altındaki sert siyasi ve çok daha önemlisi ticari gerçeklere yakından bakmak şart.

Trablus Limanı ve Yeni Ticaret Koridoru

Ziyaretin ağırlık merkezinin Beyrut’taki resmi temaslardan sonra Sünni nüfusun ve Osmanlı mirasının kalesi Trablusşam’a kayması elbette tesadüf değil. Ankara uzun süredir Doğu Akdeniz’deki enerji ve ticaret denklemlerinde kendine yeni nefes boruları arıyor. Suriye’de kartların baştan dağıtıldığı, Esad sonrası senaryoların ve yeniden imar süreçlerinin konuşulduğu şu günlerde Beyrut, Trablus, Antakya, Şam ve Gaziantep hattını kapsayan yeni bir ekonomik koridor Ankara’nın rüyalarını süslüyor. Bu denklemde Trablus Limanı Türkiye için sıradan bir ticaret kapısından çok daha fazlası. Zaten 2012’den beri Gaziantep’in kardeş şehri. Burası Doğu Akdeniz’de Yunanistan, Kıbrıs Rum Kesimi ve İsrail eksenini baypas edecek stratejik bir lojistik üs potansiyeli taşıyor.

Masada Lübnan'ın 200 milyar dolarlık potansiyel ekonomisinden bahsedilmesi ve Cumhurbaşkanı Avn ile yeniden imar ve altyapı konularının görüşülmesi niyetin ne olduğunu ele veriyor. Bu gezi bal gibi bir ticari iş geliştirme ve pazar kapma misyonu da taşıyor. Trablus Limanı'na göz dikilmesi Türkiye'nin bölgedeki müteahhitlik ve lojistik kaslarını Lübnan üzerinden sahaya sürme isteğinin en net kanıtı.

Sünni Siyasette Adalet ve İnşa Olasılığı ve Lübnan’da Bir Libya Modeli mi?

İşin ekonomik boyutunun yanı sıra bölgedeki dengeleri sarsabilecek asıl hamle siyasi kurguyla ilgili. İran’ın Hizbullah üzerinden kurduğu tahakküm ve Suudi Arabistan’ın bölgedeki geleneksel Sünni hamiliğinden yavaş yavaş çekilmesi Lübnan Sünnileri arasında ciddi bir liderlik boşluğu yarattı. Tam da bu aşamada gezi notlarına yansıyan o tanıdık iddia karşımıza çıkıyor. Trablus merkezli ve Türkiye’ye yakın bir Sünni siyasi parti ile yakın temaslar yürütüldüğü ve zemin yoklandığı sır değil.

Bu duyumları yabana atmamak gerekiyor. Türkiye daha önce Libya'da Müslüman Kardeşler çizgisindeki gruplarla Adalet ve İnşa Partisi deneyimini yaşadı ve benzer şekilde Suriye ile Irak'ta da Sünni blokları konsolide etme refleksleri gösterdi. Hatırlayanlar olacaktır, Libya’da Davutoğlu’nun geçmişte söz verdiği 300 milyon doları, Babacan uçak düşme tehlikesine karşı tek seferde değil partiler halinde göndermişti.

Müstakbel Hareketi'nden Behiye el-Hariri ve Trablus'taki yerel aktörlerle kurulan temaslar Ankara'nın Lübnan'da kendisine yakın bir vizyonu benimseyen bir Sünni siyasi hareketin tohumlarını atmak istediğini gösteriyor. Behiye el Hariri önemli bir isim. Zira, kendisi doğrudan taraf olmasa da ailesinin TürkTelekom ile ilişkisi olduğu biliniyor. Bu hamle Hizbullah'a ve güneydeki İsrail işgaline karşı kuzeyde Türkiye destekli bir siyasi bariyer ve etki alanı inşa etme projesinden başka bir şey değil.

İç Politikaya Mesaj ve Halef İmajı

İşin iç politika ve gelecek boyutunu da gözden kaçırmamak şart. Bilal Erdoğan’ın bu çapta bir devlet diplomasisi yürütmesi kendisine dış politika yapabilen ve küresel vizyon sahibi aktör imajı kazandırma çabasıdır. Ankara resmi diplomasinin esnekliğini yitirdiği veya tıkandığı anlarda Erdoğan ailesinin bizzat sahaya inerek gayriresmi diplomasi yürütmesini bir yumuşak güç enstrümanı olarak kullanıyor. Aynı günlerde Lübnan ordusuna yapılan 3 milyon dolarlık mütevazı ama sembolik askeri yardım da bu sivil misyonun arkasında devletin sert güç desteğinin bulunduğunu açıkça fısıldıyor.

Sonuçta ortada basit bir kültürel gezi yok. Tam aksine son derece iddialı, riskli ve çok katmanlı bir Ankara projesi var. Türkiye Trablus Limanı'nı Doğu Akdeniz stratejisine entegre etmeyi, Suriye'nin yeniden inşasında Lübnan'ı bir sıçrama tahtası yapmayı ve en önemlisi sahipsiz kalan Lübnan Sünnilerini yeni bir şemsiye altında kendi yörüngesine çekmeyi hedefliyor.

Ne var ki Ortadoğu dışarıdan kurulan bu tür iddialı mimarileri yutmasıyla meşhur bir coğrafya. Türkiye'nin bu yumuşak güç ve gayriresmi diplomasi vizyonunu Lübnan'ın o mayınlı mezhepçi arazisinde ve İsrail ile İran'ın ateş çemberinde ne kadar sürdürebileceğini zaman gösterecek. Sahada oyun kurmak kulağa hoş geliyor ama o oyunun faturasını ödeyecek ekonomik ve diplomatik derinliğiniz varsa anlam taşıyor. Eğer yoksa ayranı yok içmeye diye biten o meşhur atasözünü hatırlamak gerekiyor.