Eski Bosnalı Sırp ordu komutanı ve mahkûm savaş suçlusu Ratko Mladić için düzenlenen anma töreni, Belgrad’daki Sırp Ordusu Evi’nde cumartesi günü başladı. Tören, Sırbistan’ın, Brüksel’in Mladić’in ‘yüceltilmesi’ olarak nitelediği ve Belgrad’ın reddettiği tutumu nedeniyle Avrupa’dan artan baskıyla karşı karşıya olduğu bir dönemde gerçekleşiyor.
Mladić, 1992-1995 Bosna Savaşı nda işlediği soykırım, savaş suçları ve insanlığa karşı suçlardan aldığı müebbet hapis cezasını çekerken geçen hafta hayatını kaybetti. Naaşı, perşembe günü hükümete ait bir uçakla Lahey’den Sırbistan’a getirildi.
Sırp ordusu askerleri, Mladić’in ulusal bayrağa sarılı tabutunu uçaktan, üzerinde işaret bulunmayan bordo renkli bir minibüse taşıdı; araç daha sonra Belgrad’ın ana otoyolunda polis ****uyla ilerledi.
Sırbistan Adalet Bakanı Nenad Vujić, ülkenin Mladić’e “tüm askerî ve devlet töreni onurlarını” vereceğini ilk açıklayan isimdi; kendisi, Mladić’in oğlu Darko ve ordudan iki eski yardımcısıyla birlikte uçakta yer aldı.
Naaş, otopsi için Belgrad’daki askerî hastaneye nakledildi. Aile, tabutun pazartesi sabahı Košutnjak Mezarlığı yakınındaki bir kilisede halkın ziyaretine açılacağını ve aynı gün ilerleyen saatlerde defnedileceğini açıkladı.
Euronews’in edindiği bilgilere göre cenazede devlet ya da askerî tören uygulanmayacak; Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić, başbakan ve Meclis Başkanı dâhil görevdeki hiçbir yetkili katılmayacak.
Top atışı yapılmayacak, resmî askerî tören birliği bulunmayacak ve gelen taleplere rağmen Mladić, Büyükler Sokağı’ndaki ya da Seçkin Vatandaşlar Sokağı’ndaki anıt mezarlıklara gömülmeyecek.
Sırp yetkililer, cumartesi günkü ve Belgradlı resmî isimlerin de katılmadığı anma töreninin devlet tarafından değil, emekli generaller derneği tarafından düzenlendiğini vurguladı. Yerel medya kuruluşlarına göre, Mladić’in ailesi, cenazenin 1990’larda intihar eden kızının yanına defnedileceğini açıkladı.
Belgrad yönetimi, Mladić’in Lahey’deki Yargılama sürecinde kişisel giderlerinin ve aile ziyaretlerinin bir kısmını karşıladı; ayrıca son yıllarda bozulan sağlık durumu nedeniyle insani gerekçelerle defalarca erken tahliye talebinde bulundu.
Cenazeye binlerce kişinin gelmesi bekleniyor
Bosna, Slovenya ve Hırvatistan’ın ardından 1992’nin başında Yugoslavya’dan bağımsızlığını ilan ettikten sonra, Slobodan Milošević liderliğindeki Belgrad hükümetinin desteklediği Bosnalı Sırp liderler kendi paradevletlerini kurdu.
Profesyonel bir Yugoslav ordu subayı olan ve komşu Hırvatistan’daki çatışmalara da katılan Mladić’in başını çektiği askerî harekât, ülke topraklarının mümkün olduğunca geniş bir kısmını diğer iki etnik gruptan, yani Boşnaklar ve Hırvatlardan etnik olarak temizlemeyi hedefliyordu.
Eski Yugoslavya için Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICTY), Mladić’i, Temmuz 1995’te Srebrenitsa’da 8 binden fazla Boşnak erkek ve çocuğun infazını planlayıp yürüttüğü gerekçesiyle soykırımdan mahkûm etti; bu katliam, II. Dünya Savaşı’nın bitiminden bu yana Avrupa topraklarındaki en kanlı olay olarak kabul ediliyor.
Mladić, modern savaş tarihinde bir başkent kuşatmasının en uzun süren örneği sayılan Saraybosna kuşatması sırasında işlenen savaş suçları ve insanlığa karşı suçlardan da suçlu bulundu.
Etrafı çevreleyen tepelerde konuşlanan birlikleri, 1992’nin başında savaşın patlak vermesinden sonraki neredeyse dört yıl boyunca Bosna başkentinin sakinlerini her gün topçu ateşi ve keskin nişancı saldırılarıyla dehşete sürükledi.
“Bosna Kasabı” olarak anılan Mladić, 3,5 milyon nüfuslu eski Yugoslav cumhuriyetinde yürütülen ve 1995’te ABD arabuluculuğunda imzalanan bir barış anlaşmasıyla sona ermeden önce 100 binden fazla kişinin ölümüne, 2 milyondan fazlasının ise yerinden edilmesine veya yurtdışına sığınmasına yol açan savaşın en kötü şöhretli figürü haline geldi.
Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić, hakkındaki mahkûmiyete rağmen onu kahraman olarak gören Mladić hayranlarının cenazeye büyük kalabalıklar halinde gelebileceğini öngördü.
“Herkesin güvenliğini sağlamak ve teminat altına almak zor olacak” diyen Vučić, Sırbistan polisinin ve devlet güvenlik ajansının “on binlerce” kişinin katılabileceğini öngördüğünü belirtti. “Bu, birimlerimiz için ağır bir görev olacak ve güvenliği sağlamak için elimizdeki tüm imkânları kullanacağız.”
“Mladić ailesiyle görüştüm ve her şeyin onurlu bir şekilde geçmesini diliyorum” Diye ekledi Vučić.
Sırp cumhurbaşkanı daha sonra, önceden planlanmış üst düzey bir ziyaret nedeniyle Mladić’in cenazesine katılmayacağını açıkladı.
Altyapı projelerini tanıtmak için ülkeyi dolaşan Vučić, cuma günü yaptığı açıklamada “Pazartesi ve salı tüm gün, dört ay önce planlanmış Özbekistan Cumhurbaşkanı’nın (Şevket Mirziyoyev) resmî ziyareti var” dedi.
“Bunun onurlu, ciddi ve sorumlu bir şekilde yürütülmesi, devletin de üzerine düşeni yapması için gerekli ve mümkün olan her şeyi yaptım mı? Tam olarak bunu yaptım” diye konuştu.
Yüceltme suçlamaları gerilimi tırmandırdı
Mladić’in geçen perşembe günü hayatını kaybetmesinin ardından binlerce Sırp, onu onurlandırmak için nöbetler tutup yürüyüşler düzenledi; bu gösteriler Brüksel ve başka başkentlerden tepki çekti.
AB’nin Genişlemeden Sorumlu Komiseri Marta Kos, cuma günü, uzun süredir 27 üyeli bloka katılmak için aday olan Sırbistan’a yapacağı ziyareti iptal etti.
Kos, X hesabından yaptığı paylaşımda “Onun ölümünün etrafında örülen yüceltme kültü, AB yolunun üzerine kurulu olduğu değerlerle bağdaşmıyor” dedi.
“Ratko Mladić, soykırım, insanlığa karşı suçlar ve savaş suçlarından mahkûm edildi” diyen Kos, “Naaşının Belgrad’a getirilmesi, Avrupa’ya yakın tarihimizin en karanlık sayfalarını hatırlatıyor” ifadelerini kullandı.
Vučić, Kos’un gerekçesini “her zamanki gibi çok kısa ama aptalca” sözleriyle hedef aldı.
“Herhâlde insanlara gelmeyi yasaklamalı, cenazeyi yasaklamalı, köpekler için mezarlıklar yapmalıyız” diye ekledi.
Kos, daha önce cuma günü yaptığı açıklamada, büyük kalabalıklar çekebilecek cenaze öncesinde önümüzdeki günlerin Belgrad için “çok önemli bir sınav” olacağını söylemişti.
Avrupa Konseyi İnsan Hakları Komiseri Michael O’Flaherty ise cuma günü yaptığı çağrıda, Sırbistan’daki ve Bosna’daki Sırp yönetimindeki entitedeki yetkilileri, Bosna’da suç sayılan ve “Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamında korunmayan bir ifade” olan “mahkûm savaş suçlularının yüceltilmesine karşı koymaya” davet etti.
O’Flaherty, yaptığı yazılı açıklamada “Srebrenitsa soykırımı ve insanlığa karşı suçlar nedeniyle mahkûm edilmiş, ölmüş bir savaş suçlusu olan Ratko Mladić’in kamuoyu önünde yüceltilmesinden tiksinti duyuyorum” ifadelerini kullandı.
Aynı zamanda, Avrupa Halk Partisi’ne (EPP), iktidardaki Sırp İlerleme Partisi (SPS) ile ilişkilerini kesmesi yönündeki çağrılar da giderek artıyor.
Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Avrupa Parlamentosu Başkanı Roberta Metsola ve diğer üst düzey isimlerle birlikte EPP üyesi.
Artık resmî adı Uluslararası Ceza Mahkemeleri için Artık Mekanizma olan Lahey’deki halef mahkeme, “Bay Mladić’in suçlu bulunduğu suçlardan zarar gören kurbanlar, sağ kalanlar ve aileleriyle dayanışma içinde” olduğunu açıkladı.
Mahkeme, uluslararası mahkemeler tarafından savaş suçları, insanlığa karşı suçlar ve soykırımdan mahkûm edilmiş kişileri yücelten her türlü eylemi de kınadı.
Belçika ve İrlanda dışişleri bakanları da soykırımdan hüküm giymiş bir kişiye herhangi bir onur verilmesine kamuoyu önünde itiraz etti.
Bu arada, Sırp futbol kulübü Kızılyıldız, taraftarlarının, geçen hafta Çek kulübü Viktoria Plzeň’e karşı oynadıkları ve 5-1 kaybettikleri Avrupa Ligi maçının oynandığı gün ölen Mladić lehine tezahürat yapması nedeniyle UEFA tarafından para cezasına çarptırıldı.
UEFA, cuma gecesi yaptığı açıklamada, spor karşılaşmasına yakışmayan tezahüratlar ile “ırkçı ve/veya ayrımcı davranış” da dahil çeşitli ihlaller nedeniyle Kızılyıldız’a 90 bin avro para cezası verildiğini duyurdu.
Avrupa futbol otoritesi, Konferans Ligi’nde İzlandalı Vikingur Reykavik’le oynanan maçta Mladić lehine tezahürat ve diğer taraftar ihlalleri nedeniyle Bosna ekibi FK Borac Banjaluka’ya da 39 bin 500 avro ceza kesti.
Kızılyıldız, 1991’de Şampiyonlar Ligi’ni kazanan eski Yugoslavya’nın en başarılı futbol kulübü.
